Giấc ngủ không sâu, hay tỉnh giấc, mơ nhiều và mệt mỏi sau khi thức dậy là tình trạng phổ biến trong cuộc sống hiện đại. Theo Y học cổ truyền (YHCT), đây không đơn thuần là vấn đề về thời lượng ngủ, mà là biểu hiện của sự mất cân bằng giữa khí huyết, thần kinh và các cơ quan tạng phủ.
Trong thực tế thăm khám, nhiều người lầm tưởng mình vẫn “ngủ được” vì có thể đặt lưng là ngủ. Tuy nhiên, nếu giấc ngủ đi kèm với tình trạng hay tỉnh giấc, mơ mộng liên hồi hoặc cảm thấy kiệt sức vào sáng hôm sau, đó chính là một dạng rối loạn giấc ngủ cần đặc biệt lưu tâm.Giấc ngủ dưới lăng kính Y học cổ truyền
Theo YHCT, giấc ngủ là thời khắc “âm sinh dương tiềm” – lúc thần quy về tâm, huyết dưỡng gan và tinh quy về thận. Khi “thần” chưa an, khí chưa yên, huyết chưa đầy thì dù thân thể có nằm nghỉ, cơ thể cũng không đạt được sự hồi phục cần thiết. Độ sâu của giấc ngủ quan trọng hơn thời gian ngủ; một giấc ngủ không hồi phục chính là dấu hiệu của sự hao tổn tinh khí.3 thể bệnh phổ biến gây ngủ không sâuQua thực tiễn lâm sàng, tình trạng ngủ không sâu thường rơi vào ba nhóm đối tượng chính:1. Thể Tâm huyết hư (Thần không có chỗ trú)
Trong thực tế thăm khám, nhiều người lầm tưởng mình vẫn “ngủ được” vì có thể đặt lưng là ngủ. Tuy nhiên, nếu giấc ngủ đi kèm với tình trạng hay tỉnh giấc, mơ mộng liên hồi hoặc cảm thấy kiệt sức vào sáng hôm sau, đó chính là một dạng rối loạn giấc ngủ cần đặc biệt lưu tâm.Giấc ngủ dưới lăng kính Y học cổ truyềnTheo YHCT, giấc ngủ là thời khắc “âm sinh dương tiềm” – lúc thần quy về tâm, huyết dưỡng gan và tinh quy về thận. Khi “thần” chưa an, khí chưa yên, huyết chưa đầy thì dù thân thể có nằm nghỉ, cơ thể cũng không đạt được sự hồi phục cần thiết. Độ sâu của giấc ngủ quan trọng hơn thời gian ngủ; một giấc ngủ không hồi phục chính là dấu hiệu của sự hao tổn tinh khí.3 thể bệnh phổ biến gây ngủ không sâuQua thực tiễn lâm sàng, tình trạng ngủ không sâu thường rơi vào ba nhóm đối tượng chính:1. Thể Tâm huyết hư (Thần không có chỗ trú)
- Biểu hiện: Ngủ mơ nhiều, dễ tỉnh giấc bởi tiếng động nhỏ, tim đập nhanh, hồi hộp, trí nhớ giảm sút.
- Đối tượng thường gặp: Phụ nữ sau sinh, người mới ốm dậy hoặc người lo lắng kéo dài.
2. Thể Can khí uất kết (Thần bị bốc lên)
- Biểu hiện: Giật mình khi ngủ, hay gặp ác mộng, sáng dậy đầu nặng nề, dễ cáu gắt, ngực tức, cổ họng khô.
- Đối tượng thường gặp: Người chịu áp lực công việc lớn, hay kìm nén cảm xúc.
3. Thể Thận âm hư (Dương không tàng vào âm)
- Biểu hiện: Ngủ được đầu đêm nhưng thường tỉnh giấc từ 2-4 giờ sáng và khó ngủ lại, kèm nóng trong người, đổ mồ hôi trộm, đau lưng mỏi gối.
- Đối tượng thường gặp: Người trung niên, phụ nữ tiền mãn kinh hoặc người có thói quen thức khuya lâu năm.
Lộ trình dưỡng sinh phục hồi giấc ngủ
- Để cải thiện tình trạng này, YHCT khuyến nghị các biện pháp dưỡng sinh tại gia, tập trung vào “Ăn – Ở – Tâm”:
1. Chế độ dinh dưỡng “Dưỡng Tâm – Nuôi Gan”
- Bữa sáng: Ưu tiên cháo yến mạch, táo đỏ, hạt sen để bồi bổ tâm tỳ.
- Bữa trưa: Canh bí đỏ nấu gà ác hoặc mộc nhĩ, hạt sen để nuôi gan huyết.
- Bữa tối (trước 19 giờ): Canh củ sen, kỷ tử, bách hợp giúp an thần.
- Thức uống: Trà hoa nhài, tâm sen hoặc lá vông vào buổi chiều.
- Cần tránh: Cà phê, trà đặc, đồ chiên xào và fructose (đường tinh luyện) vì chúng dễ gây nhiễu thần và sinh hỏa.
2. Thói quen trước khi đi ngủ
- Ngắt kết nối: Tắt thiết bị điện tử ít nhất 1 giờ trước khi ngủ.
- Liệu pháp nước: Ngâm chân nước ấm với gừng và muối hột trong 15-20 phút để “dẫn hỏa quy nguyên”.
- Massage: Xoa bóp huyệt Dũng Tuyền (lòng bàn chân) và xoa nhẹ vùng thắt lưng để làm ấm thận.
3. Sinh hoạt và Tâm lý
- Giờ vàng: Đi ngủ trước 22h30 để tận dụng khung giờ phục hồi của kinh mật và kinh gan.
- Thư giãn trí não: Viết nhật ký biết ơn hoặc nghe nhạc thiền để điều hòa tâm thức, buông bỏ lo âu trước khi ngủ.
Lời kết
Ngủ không sâu là “tiếng chuông cảnh báo” sớm từ bên trong cơ thể. Việc điều chỉnh lối sống theo hướng dưỡng sinh khoa học không chỉ giúp bạn tìm lại giấc ngủ ngon mà còn phòng ngừa các bệnh mạn tính về rối loạn nội tiết và suy giảm miễn dịch. Hãy bắt đầu chăm sóc giấc ngủ ngay từ hôm nay để bảo vệ sức khỏe lâu dài.Sưu tầm
