Ban biên tập trân trọng giới thiệu phát biểu của ông Nguyễn Nho, cựu TNXP đơn vị 312 (xuất quân tại trại Chuối, Lập Thạch, Vĩnh Phúc), 92 tuổi, 65 năm tuổi Đảng tại toạ đàm “Mãi khắc ghi lời Bác dạy” tổ chức ở Thái Nguyên ngày 28/3/1951. Tiêu đề do Ban biên tập đặt.
Kính thưa:
Các đồng chí lãnh đạo Trung ương và địa phương!
Kính thưa các đồng chí, đồng đội thân mến!
Thưa toàn thể quý vị đại biểu và các bạn thanh niên!
Hôm nay, tôi vô cùng xúc động và hạnh phúc khi ở tuổi 92, vẫn còn đủ sức khỏe để đứng đây, giữa vòng tay ấm áp của đồng chí, đồng đội, để chia sẻ những tâm tư và ký ức đã trở thành máu thịt, không bao giờ phai nhạt trong cuộc đời mình.
Cách đây 75 năm, khi ấy tôi mới vừa tròn đôi mươi – cái tuổi tràn đầy nhiệt huyết và khát khao dâng hiến – tôi đã vinh dự được gia nhập lực lượng TNXP thuộc đơn vị 312. Chúng tôi xuất quân từ trại Chuối[1], xã Quang Sơn, huyện Lập Thạch (nay thuộc xã Hợp Lý, tỉnh Phú Thọ), hăng hái lên đường với một mục tiêu duy nhất: “Kháng chiến tất thắng, kiến quốc tất thành”.
Nhìn lại những năm tháng kháng chiến chống Pháp, thế hệ trẻ chúng tôi ngày ấy đã sống và chiến đấu trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, gian lao mà có lẽ thế hệ hôm nay khó lòng hình dung hết được. Đó là những chuyến hành quân bộ xuyên rừng đại ngàn, trèo đèo lội suối hàng trăm cây số dưới cái nắng cháy da hay cơn mưa rừng xối xả.
Quần áo không đủ mặc, áo không đủ thay, mỗi tháng chúng tôi chỉ được cấp 12kg gạo hẩm mốc. Có những lúc, 6 anh em phải chia nhau duy nhất một viên thuốc sốt rét rừng để cầm cự qua cơn run rẩy; đêm đến không có đèn dầu, chúng tôi đốt đuốc bằng tre nứa để lấy ánh sáng sinh hoạt. Giường nằm chỉ là những thanh luồng ghép lại, chiếu rải bằng lá rừng, và chiếc áo tơi rách nát chính là vật thay cho màn đắp. Nhà ở của chúng tôi là hang sâu, núi thẳm; còn thực phẩm hằng ngày chính là những món “đặc sản” bất đắc dĩ: rau dớn, rau tàu bay, măng rừng hay những quả sung chát mặn mòi vị mồ hôi.
Khó khăn là vậy, nhưng tâm hồn TNXP chúng tôi khi ấy lại vô cùng trong sáng, lành mạnh và vô tư. Sau một ngày lao động mệt nhọc trên công trường, tối đến, chúng tôi lại quây quần bên đống lửa trại để học văn hóa, học chính trị và quân sự. Giữa cán bộ và chiến sĩ không có sự cách biệt, chúng tôi thương yêu nhau như anh em ruột thịt một nhà. Chính cái tình đồng chí thiêng liêng ấy đã kết thành sức mạnh vô song để chúng tôi vượt qua mọi sự khắc nghiệt của chiến tranh.
Phần thưởng lớn lao nhất, là mốc son chói lọi trong cuộc đời tôi chính là vinh dự được đón Bác Hồ đến thăm đơn vị 312. Tôi vẫn nhớ như in chiều ngày 28/3/1951, đơn vị được phổ biến rằng tối nay sẽ có phái đoàn Chính phủ đến thăm. Lúc đó, ai nấy đều hồi hộp, xao xuyến, vì chúng tôi chưa bao giờ dám nghĩ rằng lực lượng TNXP lại được lãnh đạo Chính phủ quan tâm đến tận nơi như vậy.
Khoảng 8 giờ tối, giữa không gian tĩnh mịch của rừng núi Nà Cù, tiếng còi ôtô vọng lại từ xa, ánh đèn pha xé toạc bóng đêm dần tiến gần. Rồi một đoàn người xuất hiện, đi đầu là một cụ già dáng đi nhanh nhẹn, khỏe mạnh – chính là Bác Hồ! Tôi được tận mắt nhìn thấy Bác trong bộ quần áo kaki bạc màu, khăn quàng cổ cuốn kỹ vì trời lạnh, tay cầm chiếc mũ cát, chân đi dép cao su giản dị. Tác phong của Người thân thương đến lạ kỳ. Không ai bảo ai, tất cả chúng tôi đồng loạt đứng dậy reo hò vang dậy cả núi rừng: “Bác Hồ! Bác Hồ!”. Bác mỉm cười, giơ tay chào và ra hiệu cho chúng tôi ngồi xuống vòng quanh đống lửa.
Bác ân cần hỏi đồng chí chỉ huy: “Đây là TNXP tỉnh nào?”. Chúng tôi đồng thanh: “Thưa Bác, chúng cháu là TNXP tỉnh Vĩnh Phúc ạ”. Bác lại hỏi: “Từ Vĩnh Phúc lên đây các cháu đi hết mấy ngày?”. Thưa Bác: “Chúng cháu đi hết 6 ngày ạ”. Bác bảo đi thế là chậm, một đêm Bác đi được tận 40km. Bác nhìn chúng tôi, ánh mắt đầy sự bao dung rồi hỏi: “Các cháu ăn có được no không? Lao động có vất vả lắm không?”. Chúng tôi thưa: “Thưa Bác, chúng cháu ăn được no, lao động vất vả nhưng chúng cháu sẽ khắc phục để hoàn thành nhiệm vụ ạ”. Bác gật đầu khen như thế là tốt.
Tiếp đó, Bác hỏi một câu khiến chúng tôi suy nghĩ mãi: “Các cháu có thấy ai đào được núi không?”. Chúng tôi đồng thanh đáp: “Thưa Bác có ạ, chúng cháu đang đào núi để làm đường, làm hầm cất giấu vũ khí và lương thực đây ạ”. Bác lại hỏi tiếp: “Thế có ai lấp được biển không?”. Lúc đó, những đứa trẻ miền núi chúng tôi ngơ ngác nhìn nhau không biết trả lời sao vì chưa ai từng thấy biển. Bác cười hiền hậu, kể cho chúng tôi nghe về nhân dân Hải Phòng đang lấp biển để mở rộng đất trồng trọt. Cuối cùng, Bác đúc kết và đọc tặng chúng tôi bốn câu thơ lịch sử:
“Không có việc gì khó
Chỉ sợ lòng không bền
Đào núi và lấp biển
Quyết chí ắt làm nên.”
Khoảnh khắc ấy, lời dạy của Người như luồng điện chạy khắp cơ thể, thấm sâu vào tim gan mỗi chiến sĩ TNXP, trở thành lời thề danh dự của chúng tôi với Tổ quốc.
Kính thưa các đồng chí, bốn câu thơ ấy không chỉ là món quà tinh thần quý giá đêm hôm đó, mà đã trở thành kim chỉ nam cho suốt 92 năm cuộc đời tôi và 65 năm tuổi Đảng của mình. Hôm nay, được dự lễ kỷ niệm này, tôi thấy mình thật may mắn vì vẫn còn khỏe mạnh để nhìn thấy đất nước phồn vinh. Nhưng trong niềm vui chung, lòng tôi không khỏi bùi ngùi khi nhớ về những đồng đội năm xưa đã ngã xuống trong hang sâu, núi thẳm, những người chưa kịp nhìn thấy ngày hòa bình nhưng đã dâng hiến trọn vẹn “lòng bền” và “quyết chí” cho dân tộc.
Dù hôm nay có nhiều anh chị em cùng đơn vị không thể có mặt trực tiếp vì sức yếu hay đã đi xa, tôi xin được thay mặt gửi lời chúc sức khỏe và lòng tri ân sâu sắc nhất đến tất cả các đồng chí và gia đình.
Với thế hệ trẻ hôm nay, những người đang nắm giữ tương lai của đất nước, ông chỉ muốn nhắn nhủ một điều: Những khó khăn của thời bình có thể khác với thời chiến, nhưng tinh thần “Đào núi lấp biển” thì không bao giờ cũ. Hãy luôn giữ vững cái “Chí” và lòng “Bền” như lời Bác dạy. Chỉ cần các cháu “Quyết chí”, chắc chắn các cháu sẽ làm nên những kỳ tích mới, đưa đất nước ta sánh vai với các cường quốc năm châu.
Trong lễ kỷ niệm này chắc chắn có nhiều anh chị em cùng đơn vị không có điều kiện gặp trực tiếp, cho phép tôi được chúc sức khỏe các đồng chí và gia đình. Chúc quý vị đại biểu, các đồng chi, đồng đội lời chúc sức khỏe, trường thọ!
Mãi mãi khắc ghi lời Bác dạy – Thanh niên xung phong quyết chí làm nên!
Xin trân trọng cảm ơn!
[1] Nơi đây đã có bia lưu niệm, ghi danh 320 TNXP của Liên đội 312.
