Trong ký ức của tôi, những âm vang của núi rừng Hòa Bình và tiếng choàng đục đá trên cung đường chiến lược 12B năm xưa chưa bao giờ dứt hẳn. Đó là những thanh âm rền rĩ, mạnh mẽ của một thời hoa lửa, nơi mỗi nhát choàng bổ xuống đá tai mèo là một lời khẳng định cho ý chí sắt đá của tuổi trẻ. Là một người lính bước ra từ gian khổ của lực lượng TNXP, tôi hiểu thế nào là cái giá của từng mét đường được khai phá, hiểu thế nào là những năm tháng thanh xuân tươi đẹp nhất đã gửi lại nơi rừng thiêng nước độc, giữa những cơn sốt rét rừng và làn mưa bom bão đạn. Chính những ngày tháng đổ mồ hôi và cả máu trên đường 12B ấy đã hun đúc trong tôi một tâm nguyện cháy bỏng: Phải ghi chép lại, phải dùng ngòi bút để lưu giữ lấy những linh hồn bất tử, những gương mặt đồng đội đã vĩnh viễn nằm lại dọc những nẻo đường hành quân.
Tác giả (thứ 2 từ phải sang) trong buổi Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã gặp mặt đoàn đại biểu Hội Cựu TNXP Việt Nam, ngày 26/7/2022 tại Phủ Chủ tịch
Những năm từ 1986 đến 1993, sau khi rời cơ quan Nhà nước với mái đầu đã điểm bạc, tôi quyết định không để những ký ức ấy ngủ yên trong bóng tối của sự lãng quên. Tôi rủ anh Lưu Huy Chiêm – một người bạn tâm giao, một đồng đội cũ có cùng ánh mắt rực lửa nhiệt huyết – thực hiện chuyến hành trình “Xuyên Việt – dặm dài non nước”. Chúng tôi không đi để du ngoạn, không đi để thưởng ngoạn cảnh đẹp non sông theo cách của những lữ khách thông thường. Chúng tôi đi để tìm lại những mảnh hồn của lịch sử, để đối diện với quá khứ và để trả nợ ân tình cho những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do.
Để phù hợp với đồng lương hưu ít ỏi và tình hình sức khỏe của hai gã cựu binh, chúng tôi chọn “tuấn mã” là chiếc Honda 50 anh Chiêm mua từ năm 1983 làm phương tiện chính. Chiếc xe nhỏ bé, cũ kỹ ấy đã trở thành người bạn đồng hành bền bỉ trên mọi dặm đường. Hành trang của chúng tôi đơn sơ đến lạ kỳ, tất cả gói gọn trong hai chiếc túi du lịch bạc màu: vài bộ quần áo thay đổi, thuốc men phòng thân, bộ đồ nghề tự sửa xe, bơm tay và một ít tiền lẻ. Chỉ thế thôi, nhưng hai gã cựu TNXP chúng tôi thấy lòng mình hừng hực, rộn ràng như cái ngày đầu mười tám đôi mươi nhận lệnh ra trận, sẵn sàng đối mặt với nắng bụi, mưa dầm và những con dốc ngoằn ngoèo của dải đất hình chữ S.
Chúng tôi rong ruổi qua những “tọa độ lửa” đã trở thành huyền thoại: Ngã ba Cò Nòi đầy nắng gió, Nà Cù, Ga Lưu Xá, Ngã ba Đồng Lộc – nơi mười đóa hoa trinh liệt đã hóa thân vào lòng đất, Hang Tám Cô, Phà Xuân Sơn… Mỗi nơi dừng chân là một lần tôi run rẩy, đôi bàn tay sần sùi chạm vào những chứng tích hào hùng còn sót lại, cảm nhận như hơi ấm của đồng đội vẫn còn vương đâu đây trong từng tấc đất, ngọn cỏ. Tôi không viết vì hiếu danh, cũng chẳng vì lợi lộc, mà viết vì một món nợ ân tình sâu nặng với những “mùa hoa đỏ” – những người đồng đội đã dâng hiến cả tuổi đời xanh nhất cho Tổ quốc, để lại đằng sau bao ước mơ và những mối tình còn dang dở.
Thành quả của những chuyến đi miệt mài, những đêm thức trắng ghi chép dưới ánh đèn dầu là bản thảo dày dặn mang tên “Những mùa hoa đỏ”. Thế nhưng, hành trình đưa con chữ đến với độc giả lại gian nan và khắc nghiệt không kém việc mở đường trên đá tai mèo năm xưa. Những câu trả lời từ chối khô khốc vì lý do “thay đổi cơ chế”, “không có kinh phí hỗ trợ” hay “quy định về dung lượng trang mục” khiến bản thảo đầy tâm huyết đành phải nằm im trên giá sách đơn sơ. Nó trở thành món “lương khô” phủ bụi thời gian, lặng lẽ tồn tại trong sự nuối tiếc khôn nguôi của tác giả khi thấy những trang sử sống động đang dần bị lớp bụi của sự vô tâm che lấp.
Bi kịch đau đớn nhất ập đến khi anh Chiêm – người đồng hành tận tụy, người đồng chí cốt nhục của tôi – lâm trọng bệnh vì những di chứng của thời chiến và sự bào mòn của tuổi tác. Những ngày cuối cùng bên giường bệnh của anh tại phường Đồng Tiến, tôi không thể kìm được những giọt nước mắt lăn dài trên gò má nhăn nheo. Anh yếu lắm, hơi thở đứt quãng, nhưng ánh mắt vẫn đau đáu nhìn về phía những tập bản thảo. Anh cố dặn vợ con trao lại cho tôi chiếc máy ảnh cũ và xấp giấy A4 còn thơm mùi mực. Tôi từ chối những vật dụng cồng kềnh, chỉ xin nhận lấy gam giấy trắng ấy – một món quà giản dị nhưng chứa đựng niềm tin sắt đá và lời ủy thác thiêng liêng từ một người sắp đi xa. Cái nắm tay run rẩy, khô gầy lúc chia lìa đã thay cho lời thề danh dự của người lính: Tôi sẽ đi tiếp, sẽ viết tiếp cho cả phần của anh, cho đến hơi thở cuối cùng.
Anh ra đi vào cõi vĩnh hằng, nhưng ngọn lửa mà anh và tôi cùng thắp lên vẫn cháy âm ỉ trong lồng ngực tôi. Tôi tiếp tục cuộc hành trình đơn độc nhưng không hề cô độc, bởi trong mỗi bước chân luôn có bóng dáng anh và hàng ngàn đồng đội dõi theo. Từ đảo Bạch Long Vĩ sóng gió gào thét đến đất mũi Cà Mau rừng đước bao la, từ địa đạo Vĩnh Mốc linh thiêng đến những hòn đảo tiền tiêu cực đông như Trường Sa, Hoàng Sa… Dấu chân của người cựu TNXP đường 12B lại in hằn trên những vùng đất mới, gom góp từng mảnh tư liệu quý giá, từng tấm ảnh đen trắng bạc màu, từng vần thơ mặn mòi vị muối để dệt nên bức tranh chiến tích của cha ông.
Cho đến nay, những tập sách ấy vẫn chỉ là những bản thảo nằm lặng lẽ trên kệ, âm thầm và bền bỉ như đốm lửa nhỏ sưởi ấm đêm đông giá buốt. Nhưng tôi tin, đốm lửa ấy chẳng bao giờ tắt lịm, bởi nó được thắp lên từ trái tim của những người trong cuộc. Nó chứa đựng ở đó cả một pho lịch sử bằng hình ảnh, bằng máu và bằng tâm hồn của một thế hệ anh hùng. Tôi sẽ mãi giữ trọn lời nguyền với đồng đội, nguyện dâng hiến trọn vẹn sắc hương của những “mùa hoa đỏ” cho cuộc đời, để những hy sinh vô giá của một thời đại không bao giờ bị lãng quên hay tan biến vào hư không.
Có lẽ, những trang viết đầy ưu tư này cũng mang trong mình khí phách của Nguyễn Trãi và tình thấu cảm lâm ly của Nguyễn Thị Lộ trong tác phẩm “Vạn Xuân”[1]– một vẻ đẹp vừa bi tráng, vừa nhân hậu, rạng ngời giữa cõi nhân sinh đầy biến động, như một lời nhắc nhở về đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam ta.
Trịnh Hữu Thịnh
[1] Vạn Xuân (tựa gốc: Dix Mille Printemps) là một tiểu thuyết lịch sử đồ sộ của nữ văn sĩ Pháp Yveline Féray, viết về cuộc đời và thời đại của danh nhân Nguyễn Trãi – nhà thơ, nhà chiến lược, nhà ngoại giao kiệt xuất của Việt Nam thế kỷ XV.
