Ảnh internet  

Trong cõi nhân sinh, có những nỗi đau được thời gian xoa dịu, nhưng cũng có những nỗi đau theo năm tháng lại kết tinh thành đạo lý. Bài thơ “Nhớ mẹ thương cha” (https://cuutnxpvietnam.org.vn/nho-me-thuong-cha/) của tác giả B.V.Đ & AI là một tiếng lòng như thế. Qua thể thơ lục bát mang âm hưởng ca dao, tác phẩm đã dệt nên một câu chuyện cảm động về sự hy sinh, đức kiên trinh và sự tiếp nối vĩnh hằng giữa các thế hệ trong một gia đình Việt Nam hậu chiến.

1. Khởi đầu từ một số phận: “Bố tuổi Ngọ – Mậu Ngọ sinh”

Bài thơ mở đầu bằng một chi tiết rất cụ thể, mang tính nhân thân: “Bố tuổi Ngọ – Mậu Ngọ sinh” – Bố sinh năm 1954, con sinh năm 1978. Trong quan niệm dân gian, tuổi Ngọ thường gắn liền với sự bôn ba, không ngơi nghỉ. Chi tiết này dự báo về một cuộc đời nhiều biến động. Lớn lên trong cơ cực, người cha ấy đã chọn rời xa “mái nhà nghiêng gió chiều” – một hình ảnh gợi sự nghèo khó, chông chênh – để dấn thân vào nơi “chiến trường hun hút”.

Cái hay của đoạn thơ nằm ở sự đối lập: sự mong manh của mái nhà xưa đối chọi với sự khốc liệt của miền bom đạn. Để rồi, bi kịch ập đến chỉ bằng một dòng tự sự nghẹn ngào:

“Con thơ hai tuổi… đã rời mất cha.”

Dấu ba chấm như một vực thẳm ngăn cách. Đứa trẻ hai tuổi chưa kịp nhớ mặt, chưa kịp gọi tròn vành hai tiếng “Bố ơi” đã phải gánh chịu nỗi mồ mồi. Chiến tranh đã lấy đi người cha bằng xương bằng thịt, nhưng cũng từ đây, một hành trình tâm linh mới lại bắt đầu.

2. Hình bóng Mẹ và nhịp cầu “Khói bếp”

Khi người cha gửi lại tuổi trẻ nơi chiến trường, người mẹ trở thành điểm tựa duy nhất của hậu phương. Hình ảnh mẹ nhìn con gái “sớm đà gánh vai” cho thấy sự trưởng thành đầy nhọc nhằn của những đứa trẻ vùng chiến sự. Nỗi đau của mẹ không chỉ là nỗi đau mất chồng, mà còn là nỗi xót xa khi thấy con mình thiệt thòi tình phụ tử.

Tuy nhiên, bài thơ không sa vào bi lụy nhờ thi ảnh tuyệt đẹp:

“Mỗi chiều khói bếp bay dài,

Như lời cha gửi theo ngày tháng trôi.”

Khói bếp vốn là biểu tượng của sự sống, của mái ấm. Ở đây, nó trở thành một sợi dây liên lạc siêu hình. Làn khói bay dài như một bức thư không lời, như hơi ấm từ miền xa thẳm cha gửi về để an ủi mẹ con. Đây là sự tinh tế khi tác giả mượn cái hữu hình của làn khói để hữu hình hóa một tình cảm thiêng liêng, tạo nên sự vỗ về xoa dịu những vết thương lòng hậu chiến.

3. Sự trở về trong tĩnh lặng: Gió lạnh và Sương lau

Đoạn thơ tiếp theo mang màu sắc huyền ảo nhưng đầy tin cậy. Người con không thấy cha bằng mắt, nhưng cảm được cha bằng tâm:

“Khi nào gió lạnh chợt lên,

Sương lau trước ngõ chạm nền sân xưa

Ấy là cha đó, không thưa…”

Hình ảnh “sương lau trước ngõ” mang vẻ đẹp liêu trai và thanh khiết. Cha trở về không ồn ào, cha hóa thân vào thiên nhiên, vào ngọn gió, vào làn sương. Câu thơ “Ấy là cha đó, không thưa” chứa đựng một niềm tin mãnh liệt. Sự im lặng của người cha không phải là sự biến mất, mà là một sự hiện diện tĩnh tại, âm thầm bảo vệ và dõi theo từng bước chân của con gái.

4. Bản di chúc tinh thần: 16 chữ vàng đạo lý

Đỉnh cao giá trị nhân văn của bài thơ nằm ở khổ thơ áp chót. Người cha đi xa khi con còn quá nhỏ, không kịp cầm tay chỉ lối, không kịp dạy bảo điều hay. Thế nhưng, người con đã tự tìm thấy “la bàn” cho cuộc đời mình thông qua cuộc đời của cha:

“Sống cho thẳng, nghĩ cho trong,

Thương người – giữ nghĩa – vuông tròn tình thân.”

Mười sáu chữ này chính là chiếc kim chỉ nam tinh thần, là di sản quý giá nhất mà người cha – người lính để lại cho hậu duệ.

• Sống thẳng – Nghĩ trong: Là phẩm giá của sự trung thực, thanh cao.

• Thương người – Giữ nghĩa: Là lòng nhân ái và đạo lý uống nước nhớ nguồn.

  Đây không chỉ là lời nhắn nhủ của một người cha, mà là cốt cách của một dân tộc đã đi qua gian khổ mà vẫn giữ vẹn nguyên tấm lòng son sắt.

Lời kết

Bài thơ khép lại bằng cảnh tượng thiêng liêng của “ngày giỗ báo ân”. Con về bên mẹ, dâng nén tâm hương để thưa với cha về một đời sống đúng như cha mong đợi.

“Nhớ mẹ thương cha” không chỉ là bài thơ về nỗi nhớ, mà là bài thơ về sự hồi sinh. Người cha đã ngã xuống nơi chiến trường bom rơi, nhưng đã sống lại rực rỡ trong nhân cách của người con và trong tình yêu chung thủy của người mẹ. Tác phẩm là một lời tri ân sâu sắc, nhắc nhở mỗi chúng ta rằng: Giá trị của hòa bình, tự do hôm nay được đánh đổi bằng sự hy sinh của những thế hệ đã gửi lại thanh xuân nơi chiến trường khốc liệt.

VĂN ĐẶNG