I. BỐI CẢNH RA ĐỜI CỦA LỰC LƯỢNG THANH NIÊN XUNG PHONG VIỆT NAM

1. Tầm nhìn chiến lược về một “Trường học lớn” cho thanh niên

Vào năm 1950, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta chuyển sang giai đoạn tổng phản công, đòi hỏi sự huy động tổng lực sức người, sức của cho tiền tuyến. Với tầm nhìn vĩ đại về vai trò của thanh niên — những người có nhiệt huyết, sức khỏe và tinh thần xả thân — Bác Hồ và Trung ương Đảng nhận thấy cần có một lực lượng cơ động đặc biệt. Lực lượng này không chỉ mang trọng trách “phá núi mở đường”, giải tỏa ách tắc giao thông, tiếp tế hậu cần cho các chiến dịch lớn mà còn là môi trường thực tiễn để rèn luyện nhân cách, bản lĩnh chính trị cho thế hệ trẻ, chuẩn bị đội ngũ cán bộ kế cận cho sự nghiệp xây dựng đất nước sau này.

2. Dấu mốc khai sinh lịch sử tại Núi Hồng

Ngày 15/7/1950, tại căn cứ địa Núi Hồng, xã Yên Lãng, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, Đội Thanh niên xung phong (TNXP) công tác Trung ương đầu tiên chính thức được thành lập.

Quy mô và tổ chức: Đội ban đầu gồm 03 Liên phân đội với tổng số 225 cán bộ, đội viên ưu tú được tuyển chọn kỹ lưỡng.

Ban Chỉ huy: Đồng chí Vương Bích Vượng — Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đoàn được tin tưởng giao trọng trách Đội trưởng.

Sự ra đời của Đội đã đánh dấu bước ngoặt trong phương thức tổ chức thanh niên của Đảng, biến khát vọng cống hiến của tuổi trẻ thành một sức mạnh có tổ chức, có kỷ luật chiến trường nghiêm ngặt.

3. Thử thách lửa đỏ và chiến công đầu đời

Chỉ một tháng sau khi thành lập, đầu tháng 8/1950, Đội đã xuất quân phục vụ Chiến dịch Biên giới Cao – Bắc – Lạng. Trong điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt, thiếu thốn lương thực và vũ khí, tinh thần “quên mình vì Tổ quốc” đã giúp TNXP lập nên những kỳ tích đầu tiên. Họ không quản ngại mưa bom bão đạn, vận chuyển hàng trăm tấn vũ khí, hàng hóa, tham gia cứu thương và mở đường cho bộ đội tiến công. Sự trưởng thành vượt bậc này đã được Bác Hồ ghi nhận qua thư khen và Đại tướng Võ Nguyên Giáp trực tiếp tuyên dương toàn mặt trận: “Đội TNXP công tác đã nêu cao tinh thần tích cực xung phong, triệt để tuân theo kỷ luật chiến trường, tổ chức chặt chẽ, gương mẫu trong mọi nhiệm vụ…”

II. SỰ KIỆN NGÀY 28/3/1951 – CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH TẶNG THƠ TNXP

1. Cuộc gặp gỡ lịch sử tại cầu Nà Cù

Ngày 28/3/1951, Liên phân đội TNXP 312 thuộc Đội TNXP công tác Trung ương đang ngày đêm làm nhiệm vụ sửa chữa cầu Nà Cù (thuộc thôn Nà Tu, xã Cẩm Giàng, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn). Đây là điểm nút giao thông quan trọng bậc nhất trên tuyến Nà Cù – Phủ Thông phục vụ tiếp tế chiến trường. Giữa bộn bề đá tảng và khói bụi, đơn vị đã vinh dự được đón Bác Hồ đến thăm. Hình ảnh vị lãnh tụ tối cao giản dị, ân cần đi đến từng hố bom, thăm hỏi từng đội viên đã trở thành một biểu tượng tinh thần bất tử, xua tan mọi mệt mỏi và gian khổ của những người trẻ tuổi.

2. Lời dạy bất hủ — Ngọn đuốc soi đường cho thế hệ trẻ

Thấu hiểu những hy sinh thầm lặng, sự vất vả cực nhọc của công việc “phá núi mở đường”, Bác đã tặng Liên phân đội bài thơ bốn câu:

“Không có việc gì khó,

Chỉ sợ lòng không bền,

Đào núi và lấp biển,

Quyết chí ắt làm nên.”

Bốn câu thơ mộc mạc, dễ nhớ nhưng chứa đựng một triết lý hành động cách mạng sâu sắc. Lời dạy này ngay lập tức lan tỏa mạnh mẽ như một hiệu lệnh xung phong, thổi bùng ngọn lửa quyết tâm trong lòng hàng chục vạn TNXP, biến những đôi bàn tay trắng và ý chí sắt đá thành sức mạnh dời non lấp bể trên khắp các chiến hào.

III. GIÁ TRỊ TƯ TƯỞNG VÀ Ý NGHĨA LỊCH SỬ CỦA BỐN CÂU THƠ

1. Khẳng định vai trò quyết định của ý chí và nghị lực (Chữ “Bền” và Chữ “Chí”)

Bác dạy rằng “việc khó” chỉ là thử thách khách quan bên ngoài, còn “lòng bền” và “quyết chí” mới là nhân tố chủ quan quyết định thắng bại. Đây là sự đúc kết tinh túy từ truyền thống kiên cường của dân tộc. Sức mạnh tinh thần khi được khơi dậy đúng lúc sẽ chuyển hóa thành sức mạnh vật chất khổng lồ, giúp con người vượt qua mọi giới hạn thông thường để xoay chuyển cục diện khó khăn nhất.

2. Triết lý về “Trường học lớn” Thanh niên xung phong

Bốn câu thơ xác lập một phương thức giáo dục đặc biệt: Rèn luyện con người thông qua lao động và thử thách khắc nghiệt. TNXP không chỉ là lực lượng phục vụ chiến đấu mà còn là lò luyện thép, nơi tôi luyện những thanh niên bình thường trở thành những chiến sĩ cách mạng ưu tú, vừa có trình độ chuyên môn, vừa có bản lĩnh chính trị vững vàng để gánh vác tương lai đất nước.

3. Khơi dậy sức mạnh vô hạn của tuổi trẻ Việt Nam

Hình ảnh “đào núi” và “lấp biển” là những hình ảnh ẩn dụ cho những nhiệm vụ tưởng chừng như không thể thực hiện. Bác khẳng định nếu có lý tưởng đúng và quyết tâm sắt đá, thanh niên Việt Nam có thể chinh phục mọi đỉnh cao trí tuệ, vượt qua mọi rào cản địa lý và lịch sử để làm nên những kỳ tích vĩ đại cho dân tộc, đưa đất nước sánh vai với các cường quốc năm châu.

IV. VAI TRÒ VÀ ĐÓNG GÓP CỦA TNXP QUA CÁC THỜI KỲ CÁCH MẠNG

1. Kháng chiến chống Pháp (1950 – 1954): Những cung đường rực lửa

Sức sống từ lời dạy của Bác đã thấm sâu vào ý chí của gần 5 vạn TNXP thời kỳ này.

Địa bàn hoạt động: Lực lượng bám trụ tại các trọng điểm như An toàn khu (ATK), các chiến dịch, chiến trường: Biên giới, Trung Du, Đông Bắc, Thượng Lào. Đặc biệt là chiến dịch Điện Biên Phủ: Tại các “tọa độ chết” như đèo Pha Đin, Ngã ba Cò Nòi, TNXP đã dũng cảm phá bom nổ chậm bằng những phương pháp thủ công đầy sáng tạo, bắc cầu mây qua vực thẳm, đảm bảo mạch máu giao thông để pháo và lương thực tiến vào lòng chảo Điện Biên; 8.000 TNXP chuyển sang bộ đội, góp phần trực tiếp vào chiến thắng chấn động địa cầu.

2. Xây dựng CNXH ở miền Bắc (1954 – 1964): Kiến thiết và hồi sinh

Hòa bình lập lại ở miền Bắc, TNXP chuyển sang mặt trận lao động sản xuất với tinh thần “Đâu cần thanh niên có, việc gì khó có thanh niên”.

Những công trình thế kỷ: Mở đường chiến lược Lai Châu – Ma Lù Thàng, đường 12B Hòa Bình, khôi phục đường sắt Hà Nội – Mục Nam Quan.
Kỳ tích Đường Hạnh Phúc: Hàng nghìn thanh niên đã lao động thủ công ròng rã suốt 6 năm (1959-1965) vượt qua cao nguyên đá Đồng Văn và đỉnh Mã Pí Lèng treo leo. Họ đã treo mình trên vách đá để đục từng thớ đá mở đường, mang lại cuộc sống ấm no và ánh sáng văn hóa cho đồng bào vùng cao phía Bắc.

3. Kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1965 – 1975): Khát vọng thống nhất

Tiếp nối truyền thống “Ba sẵn sàng” và “Năm xung phong”, gần 30 vạn TNXP hai miền Nam – Bắc đã dâng hiến tuổi thanh xuân cho sự nghiệp thống nhất.

Miền Bắc: Kiên cường bám trụ tại các trọng điểm ga Lưu Xá, Ga Gôi, Núi Nấp, Truông Bồn, Đồng Lộc… đảm bảo thông đường trong mọi tình huống bom đạn ác liệt.
Đường Trường Sơn huyền thoại: Với ý chí “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, hơn 4 vạn TNXP cùng bộ đội tạo nên mạng lưới giao thông kỳ vĩ dưới làn mưa bom, bão đạn, tạo nên “Con đường của khát vọng hòa bình”.
Miền Nam: TNXP miền Nam với tinh thần “đi bất kể nắng mưa, bom đạn”, trực tiếp tham gia chống càn “Junction‑City”, Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968, các chiến dịch Tây Nguyên và Chiến dịch Hồ Chí Minh. Họ đã bắn rơi máy bay, phá hủy xe bọc thép, cứu chữa hàng nghìn thương binh, tạo nên hình ảnh “chân đồng, vai sắt, mắt ngựa, bụng thần tiên” trong lòng nhân dân và bộ đội.

4. Khôi phục sau chiến tranh, bảo vệ biên giới và nhiệm vụ quốc tế (Sau 1975)

Đất nước thống nhất nhưng đầy vết thương, TNXP tiếp tục xung kích trên các mặt trận mới:

Tái thiết quê hương: Khai hoang phục hóa, dọn dẹp hàng triệu quả bom mìn, xây dựng kinh tế mới tại các vùng bị tàn phá nặng nề.
Biên giới Tây Nam (1977-1979): Hàng chục nghìn đội viên (đặc biệt là TNXP TP. Hồ Chí Minh) đã phục vụ chiến đấu và trực tiếp cầm súng giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi nạn diệt chủng. Sự hy sinh của 99 liệt sĩ TNXP tại biên giới Tây Nam là minh chứng cho tinh thần quốc tế vô sản cao cả.
Biên giới phía Bắc (1979-1988): Hàng ngàn thanh niên “gác bút nghiên” lên đường ra trận tại Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang… tham gia xây dựng công sự, hậu cần và chiến đấu kiên cường bảo vệ từng tấc đất biên cương.

V. LỰC LƯỢNG TNXP TRONG SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG VÀ BẢO VỆ TỔ QUỐC HIỆN NAY

Phát huy tinh thần “không quản khó khăn, quyết chí làm nên”, lực lượng TNXP thời kỳ đổi mới tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm:

Xung kích vùng khó: Có mặt tại các “điểm trắng” về kinh tế, xây dựng các Làng Thanh niên lập nghiệp dọc biên giới và Đảo Thanh niên (Bạch Long Vĩ, Cồn Cỏ…), tạo dựng vành đai xanh bảo vệ chủ quyền.
Đổi mới và Sáng tạo: Áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, tham gia xây dựng nông thôn mới, xóa đói giảm nghèo bền vững.
Dịch vụ công ích và Xã hội: Đi đầu trong công tác quản lý, giáo dục người lầm lỗi, thực hiện các dự án môi trường và trật tự giao thông tại các đô thị lớn, khẳng định phẩm chất “tình nguyện” trong mọi hoàn cảnh.

VI. THÀNH TÍCH VÀ PHẦN THƯỞNG CAO QUÝ

Ghi nhận những đóng góp vĩ đại của các thế hệ TNXP, Đảng và Nhà nước đã trao tặng:

Huân chương Sao vàng (năm 2010).
Huân chương Hồ Chí Minh (năm 1997).
Huân chương Độc lập hạng Nhất (năm 1978).
Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (năm 1997).
Về tập thể: 44 tập thể được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND và Anh hùng Lao động.
Về cá nhân: 41 cá nhân được phong tặng, truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND và Anh hùng Lao động cùng hàng nghìn danh hiệu cao quý khác.

VII. Ý NGHĨA TUYÊN TRUYỀN VÀ ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC HIỆN NAY

1. Sức sống trường tồn của lời dạy của Bác

Bốn câu thơ của Bác vẫn nguyên vẹn tính lý luận và thực tiễn. Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, “việc khó” chính là sự tụt hậu và nghèo nàn. Lời dạy của Bác nhắc nhở thế hệ trẻ phải luôn có ý chí vươn lên chiếm lĩnh đỉnh cao khoa học, công nghệ để đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững.

2. Bài học về sự bền bỉ và bản lĩnh chính trị

Kỷ niệm 75 năm là dịp để lan tỏa tinh thần “quyết chí, lòng bền” đến từng đoàn viên, thanh niên. Đây là nền tảng cốt lõi để xây dựng một thế hệ trẻ có bản lĩnh, không dao động trước các cám dỗ và thế lực thù địch, sẵn sàng dấn thân vì mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.

3. Khát vọng cống hiến vì một Việt Nam hùng cường

Lịch sử hào hùng của TNXP là minh chứng sống động nhất cho sức mạnh của tuổi trẻ khi có lý tưởng đúng đắn. Mỗi thanh niên hôm nay cần lấy đó làm niềm tự hào và động lực để cống hiến, xứng đáng với những hy sinh của lớp lớp cha anh đi trước trong hành trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thanh niên xung phong Việt Nam – Biểu tượng sáng ngời của ý chí Việt Nam! Hành trình 75 năm: Một thời hoa lửa – Muôn đời vinh quang!

Ban Tổ chức – Kiểm tra và Tuyên truyền, Hội Cựu TNXP Việt Nam