Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những cánh rừng từng rung chuyển bởi bom đạn giờ đã kịp phủ lại màu xanh ngút ngàn; những cung đường năm xưa in dấu chân TNXP nay rộn ràng nhịp sống mới. Thế nhưng, ký ức về một thời “đi không tiếc đời mình” và cái tình đồng đội được tôi luyện trong khói lửa vẫn vẹn nguyên trước thử thách của thời gian. Ngọn lửa thiêng liêng ấy đang được những người lính già của Hội Cựu TNXP tỉnh Lai Châu lặng lẽ gìn giữ, thắp sáng bằng những việc làm thấm đẫm nhân văn.
Lời hẹn với những người nằm lại
Một ngày đầu tháng Bảy, ông Đào Văn Minh – Chủ tịch Hội Cựu TNXP tỉnh – lật mở trang danh sách những đồng đội thuộc Đội 30, Đội 40 đã ngã xuống trong giai đoạn 1954-1956. Bàn tay ông cẩn trọng vuốt ve từng dòng tên úa vàng. Các anh, các chị hiện đang an nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ TNXP xã Lê Lợi (huyện Sìn Hồ). Nhưng điều khiến những người lính già nặng lòng hơn cả là trong 50 phần mộ nơi lưng chừng núi ấy, vẫn còn 17 ngôi lặng lẽ dưới những tấm bia đá trắng chưa thể xác định danh tính; phần lớn chưa tìm được thân nhân.
Với ông Minh, mỗi phần mộ vô danh không chỉ là một nỗi đau đáu, mà còn là lời nhắc nhở khắc khoải về trách nhiệm của người may mắn sống sót. Hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, Hội Cựu TNXP tỉnh đang chạy đua với thời gian.
Nhớ về tuổi đôi mươi bi tráng, ông Minh rưng rưng. Hành trang của những chàng trai, cô gái năm ấy chỉ vỏn vẹn chiếc ba lô con cóc, bộ quần áo sờn vai và một trái tim rực lửa. Họ phá đá mở đường, tải đạn, tải lương, sẵn sàng lấy máu xương làm cọc tiêu cho các chiến dịch. “Chúng tôi may mắn được trở về, sống trọn vẹn những ngày hòa bình, nhưng máu xương đồng đội đã vĩnh viễn hòa vào đất mẹ. Tìm kiếm, trả lại tên cho các anh, các chị là món nợ ân tình phải trả bằng mọi giá” – ông Minh bộc bạch. Tới đây, những chuyến đi kết nối về các địa phương để tìm thân nhân sẽ tiếp tục lăn bánh, với hy vọng không một ai bị bỏ lại phía sau cõi nhớ, mọi người ngã xuống đều được trở về trong vòng tay gia đình.
Mái nhà dựng lên bằng nghĩa tình
Không chỉ đau đáu với người đã khuất, tổ chức Hội còn là điểm tựa vững chắc cho những người đang sống. Toàn tỉnh hiện có hơn 600 hội viên, phần lớn là cựu TNXP thời chống Mỹ, tuổi đời đều đã ngoại thất thập; cá biệt có 3 cụ từng tham gia kháng chiến chống Pháp nay ngót nghét bách niên. Lực lượng cựu TNXP mang một đặc thù xót xa: không có lớp kế cận. Mỗi bận giao mùa, quân số lại hao hụt dần bởi quy luật sinh tử.
Trao nhà cho bà Lều Thị Dở.
Năm tháng tuổi trẻ gác lại ước mơ riêng để gánh vác non sông, đến khi hòa bình, họ trở về miệt mài bám đất. Thế nhưng, di chứng chiến tranh và cái nghèo vẫn dai dẳng đeo bám. Gần một nửa hội viên hiện vẫn thuộc diện hộ nghèo, sống lay lắt trong những căn nhà tạm bợ, tuổi già héo hon cùng thuốc men và nỗi lo cơm áo.
Câu chuyện của bà Liều Thị Dở ở bản Lùng Sử Phìn (xã Tủa Sín Chải) là một nốt trầm ám ảnh. Từng là nữ TNXP kiên cường bám trụ trên những cung đường rực lửa, nay bà trở về làm một người nông dân lam lũ. Con cái ra riêng, hai thân già bệnh tật bấu víu vào mảnh nương hẹp cằn cỗi. Ước mơ về một chốn an cư vững chãi dường như quá xa xỉ với những ngón tay đã co quắp vì sương gió của bà.
Thấu hiểu nỗi niềm đó, Hội Cựu TNXP tỉnh đã trực tiếp khảo sát, gõ cửa khắp nơi. Nhờ sự kết nối bền bỉ và khoản hỗ trợ từ ông Thân Đức Nam – Phó Chủ tịch Hội Cựu TNXP Việt Nam, một căn nhà cấp 4 kiên cố trị giá 60 triệu đồng đã được dựng lên giữa bản nghèo. Ngày khánh thành, chạm tay vào bức tường gạch mới và nhận những món quà sinh hoạt thiết yếu từ cấp ủy, chính quyền, bà Dở khóc nấc. Giọt nước mắt cạn khô của người đàn bà từng đi qua đạn bom nay lại rơi vì sức nặng của nghĩa tình.
Trao quà cho hội viên trong dịp Tết.
Đó chỉ là một trong hàng chục mảnh đời được sưởi ấm. Từ những căn nhà tình nghĩa, những suất quà Tết trao tận tay người ốm đau, đến việc kiên trì rà soát, đề xuất giải quyết chế độ chính sách… Hội đang từng ngày nỗ lực bù đắp thiệt thòi cho đồng đội.
Tháng Bảy thiêng liêng lại về. Khép lại câu chuyện, hình ảnh ông Đào Văn Minh nâng niu tập danh sách liệt sĩ cứ đọng lại mãi. Trên kia, Nghĩa trang xã Lê Lợi vẫn tĩnh lặng chìm trong màu xanh đại ngàn Tây Bắc, chờ đợi những cuộc trùng phùng. Hành trình đền ơn đáp nghĩa của những cựu TNXP chưa bao giờ có điểm dừng. Song, để ngọn lửa ấy rực sáng, nỗ lực của một tổ chức Hội là chưa đủ. Rất cần sự chung tay quyết liệt hơn nữa của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội. Chăm lo cho cựu TNXP không chỉ là sự tri nhân một thế hệ đã hiến dâng thanh xuân cho Tổ quốc, mà còn là thước đo đạo lý và trách nhiệm của hôm nay trước lịch sử dân tộc.
Thu Trang – Xuân Cảnh
