Từ một công trình thủy nông gian khổ được xây dựng bởi lực lượng TNXP Vĩnh Phúc, hồ Đại Lải nay đã trở thành điểm du lịch sinh thái tầm cỡ. Vượt lên thời gian, nghĩa tình của những cựu TNXP năm xưa vẫn ngời sáng.
Cùng Ban Liên lạc Cựu TNXP xây dựng hồ Đại Lải tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) gồm ông Lê Đức Thịnh (Trưởng ban, sinh năm 1938), ông Tạ Quang Định (sinh năm 1936) và bà Nguyễn Thị Kim Thao (sinh năm 1942), chúng tôi đã đến thăm Khu Trưng bày truyền thống xây dựng hồ Đại Lải và các cựu TNXP từng góp công sức xây dựng công trình này.
Ký ức hào hùng của một thời gian khó
Nằm trong khuôn viên Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công phường Xuân Hòa (tỉnh Phúc Yên), gian trưng bày lịch sử xây dựng hồ Đại Lải lưu giữ hàng nghìn hình ảnh, hiện vật. Những kỷ vật này gợi lại chặng đường gần 4 năm gian khổ nhưng đầy sáng tạo và nghị lực của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc (cũ), đặc biệt là hàng nghìn cán bộ, TNXP Vĩnh Phúc.
Nhằm chống úng, chống hạn, cung cấp nước cho 5.059 ha đất nông nghiệp thuộc hai huyện Kim Anh và Bình Xuyên, chuyển đổi từ một vụ mùa sang hai vụ/năm, Tỉnh ủy Vĩnh Phúc đã quyết định xây dựng hồ Đại Lải. Tỉnh huy động bốn lực lượng lao động, trong đó lực lượng TNXP tập trung, dài hạn được xem là đội quân chủ lực. Ngày 17/10/1959, Liên đội TNXP Vĩnh Phúc tham gia xây dựng hồ Đại Lải được thành lập. Từ 400 người ban đầu, lực lượng đã tăng lên hơn 1.200 người ở các giai đoạn sau.
Khởi công ngày 26/10/1959 và hoàn thành ngày 25/7/1963, công trình đòi hỏi khối lượng công việc khổng lồ: khiêng ống thép đường kính 0,75m lắp cống số 1, nổ mìn khai thác đá núi Thằn Lằn, khai thác cát sỏi, đổ khối lượng lớn bê tông. Vượt lên mọi khó khăn, công trường luôn vang tiếng hát với tinh thần “không sợ khó, không sợ khổ, vượt nắng, thắng mưa”. Quá trình thi công nhận được sự quan tâm của Chính phủ, Trung ương Đoàn, Học viện Thủy lợi, các trường đại học và chuyên gia quốc tế (Trung Quốc, Liên Xô, Hungary, Mông Cổ…). Đặc biệt, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nhiều lần về thăm, động viên lực lượng thi công. Hoàn thành, hồ Đại Lải trở thành công trình thủy nông lớn nhất Vĩnh Phúc và tầm cỡ miền Bắc với diện tích 540 ha, dung tích hơn 31 triệu m3 nước.
Sự vươn mình của hồ Đại Lải
Ngày nay, hồ Đại Lải đã chuyển mình mạnh mẽ, trở thành điểm đến du lịch sinh thái nổi bật. Ven hồ là những khu nghỉ dưỡng, khách sạn khang trang. Giữa hồ, đảo Ngọc rộng khoảng 3ha với cảnh quan thơ mộng, kiến trúc đa dạng cùng các dịch vụ du lịch hấp dẫn, thu hút du khách tìm sự tĩnh lặng, thư thái.
Đặc biệt, khu Flamingo Đại Lải Resort rộng khoảng 123ha mang kiến trúc Á – Âu hội tụ, với 300 biệt thự cao cấp ẩn mình giữa không gian xanh mát. Kèm theo đó là các dịch vụ giải trí, thể thao đa dạng như bến du thuyền, sân golf, câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe. Khu Đại Lải Paradise rộng 40ha sở hữu 344 căn biệt thự cũng được bao bọc bởi cây xanh, mang khí hậu mát lành. Sân golf Đại Lải rộng 298ha là điểm đến lý tưởng cho du khách trong và ngoài nước. Từ giá trị nông nghiệp, hồ Đại Lải đã bừng sáng thành “kỳ quan” du lịch của tỉnh Vĩnh Phúc, in đậm dấu ấn kiến tạo ban đầu của lực lượng TNXP.
Nghĩa tình đồng đội trọn vẹn
Ban Liên lạc Cựu TNXP xây dựng hồ Đại Lải đã đến thăm cụ Phạm Thị An (sinh năm 1932, xóm Chùa, thôn Bồng Mạc, xã Yên Lãng, Hà Nội). Từ năm 2010, cụ sống cùng cháu ruột là vợ chồng anh Phạm Hồng Sơn và chị Nguyễn Thị Thúy. Dù tuổi cao sức yếu, cụ An từng là Bí thư Phụ nữ, Đội trưởng đội nữ TNXP, liên tục đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua, là “kiện tướng gánh đất đá” thời kỳ đầu xây dựng hồ (từ 17/10/1959). Cụ được kết nạp Đảng giữa năm 1960. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, cụ chuyển công tác về Hội LHPN tỉnh Vĩnh Phúc, Hội LHPN huyện Mê Linh, sau đó nghỉ mất sức do hoàn cảnh khó khăn (là vợ liệt sĩ).
Ông Lê Đức Thịnh, Trưởng Ban Liên lạc, cho biết từ 17/10/1959 đến tháng 6/1963, có 1.200 TNXP lao động tại hồ Đại Lải. Trong đó, 350 người là bộ đội xuất ngũ (tham gia 3-4 tháng), 150 người làm thời gian ngắn, 700 người làm trên 12 tháng. Sau khi hoàn thành, nhiều TNXP được điều động sang các cơ quan, xí nghiệp, nông trường, lâm trường. Tính đến tháng 6/2026, qua rà soát còn gần 300 cựu TNXP còn sống, tuổi đều trên 83, nhiều người bệnh tật, khó khăn.
Với tinh thần tương thân tương ái, Ban Liên lạc thường xuyên tranh thủ sự hỗ trợ của các cấp, ngành, nhà hảo tâm để tổ chức các hoạt động tri ân, gặp mặt, thăm hỏi hội viên ốm đau, khó khăn, qua đời, tổ chức cho hội viên thăm lại khu du lịch Đại Lải. Đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” đối với những người làm nên “kỳ tích” hồ Đại Lải sẽ luôn được trân trọng và giữ gìn.
Lê Đôn
