Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 01/2026/QĐ-TTg, quy định chi tiết trình tự, thủ tục xét tặng và truy tặng “Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang”. Đây là sự ghi nhận kịp thời, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với những đóng góp, hy sinh vô giá của lực lượng TNXP qua các thời kỳ đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ biên cương và thực hiện nghĩa vụ quốc tế cao cả.
Trao Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang tại Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam nhân kỷ niệm 75 năm ngày Truyền thống Lực lượng TNXP Việt Nam .
Việc ban hành Quyết định số 01/2026/QĐ-TTg không chỉ đơn thuần là hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật mà còn là một hành động tri ân cụ thể, thiết thực dành cho những “nhân chứng lịch sử” đã dành trọn tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Văn bản này không chỉ là kim chỉ nam cho cơ quan quản lý mà còn là căn cứ để các cựu TNXP và thân nhân chủ động rà soát, đảm bảo quyền lợi chính đáng của mình; đồng thời tháo gỡ những vướng mắc tồn đọng trong công tác thi đua, khen thưởng, tạo ra một quy trình minh bạch, chặt chẽ để những giá trị tinh thần cao quý được trao gửi đến đúng đối tượng.
Đối tượng thụ hưởng và tiêu chuẩn xét khen thưởng chuyên biệt
Danh hiệu “Huy chương Thanh niên xung phong vẻ vang” được thiết lập với những tiêu chí khắt khe nhưng đầy sự thấu hiểu đối với thực tiễn lịch sử. Quyết định hướng đến hai nhóm đối tượng chính với các điều kiện cụ thể:
- Thanh niên xung phong có thành tích: Là những cá nhân trực tiếp đứng trong hàng ngũ lực lượng TNXP tập trung, không quản ngại gian khổ, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Điều kiện tiên quyết là cá nhân phải có tổng thời gian tham gia lực lượng từ đủ 24 tháng trở lên. Tiêu chuẩn thời gian này là thước đo cho sự bền bỉ, kiên trung của người chiến sĩ trên mặt trận lao động và phục vụ chiến đấu.
- Thanh niên xung phong hy sinh: Đối với những trường hợp đã ngã xuống khi đang thực hiện nhiệm vụ và đã được Nhà nước chính thức công nhận là Liệt sĩ, việc truy tặng Huy chương mang giá trị an ủi, động viên to lớn đối với gia đình và thân nhân. Đây là sự khẳng định rằng những cống hiến máu xương của các anh hùng, liệt sĩ TNXP luôn được Tổ quốc và nhân dân ghi tạc.
Nguyên tắc “Một lần và Duy nhất”: Nhằm đảm bảo tính tôn nghiêm và giá trị đặc biệt của danh hiệu, Quyết định khẳng định mỗi cá nhân chỉ được xét tặng hoặc truy tặng duy nhất một lần. Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi tối đa cho những người có quá trình tham gia không liên tục, quy định cho phép cộng dồn thời gian công tác tại nhiều đơn vị, nhiều chiến trường khác nhau. Việc cộng dồn này áp dụng cho tất cả các mốc thời gian và địa bàn công tác quy định trong văn bản, giúp những người dù có sự đứt quãng trong quá trình phục vụ vẫn có cơ hội được ghi nhận nếu tổng thời gian đạt đủ 24 tháng.
Phân tích sâu các mốc thời gian xác định thành tích lịch sử
Quyết định 01/2026/QĐ-TTg đã hệ thống hóa các giai đoạn lịch sử một cách chi tiết, giúp các cơ quan thẩm định dễ dàng đối chiếu và xác minh:
- Giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp (15/7/1950 – 20/7/1954): Đây là thời kỳ bình minh của lực lượng TNXP. Các cá nhân tham gia từ ngày thành lập lực lượng đến khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết sẽ được ghi nhận. Những người phục vụ trong chiến dịch Điện Biên Phủ hay các chiến dịch vùng Việt Bắc chính là những đối tượng cốt lõi trong giai đoạn này.
- Giai đoạn kháng chiến chống đế quốc Mỹ (21/7/1954 – 30/4/1975): Đây là thời kỳ lực lượng TNXP phát triển mạnh mẽ nhất với tinh thần “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”. Quy định bao quát toàn bộ các hoạt động tại miền Bắc xã hội chủ nghĩa, chiến trường miền Nam khốc liệt và cả nhiệm vụ quốc tế giúp nước bạn Lào (tính đến tháng 12/1975).
- Giai đoạn chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế: Tập trung vào những cá nhân trực tiếp tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu tại các điểm nóng:
- Biên giới Tây Nam và phía Bắc: Những cuộc chiến đấu cam go bảo vệ từng tấc đất biên cương từ tháng 5/1975 đến cuối năm 1988.
- Nhiệm vụ quốc tế tại Lào và Campuchia: Kéo dài đến hết tháng 8/1989, ghi nhận tinh thần hữu nghị quốc tế cao cả của người lính Việt Nam.
- Truy quét Ful-rô: Giai đoạn kéo dài từ 5/1975 đến tháng 12/1992 tại vùng Tây Nguyên, khẳng định công lao của TNXP trong việc giữ vững an ninh nội địa và ổn định chính trị.
Hệ thống hồ sơ minh chứng và yêu cầu về tính pháp lý
Trong bối cảnh thời gian trôi qua đã lâu, nhiều giấy tờ gốc có thể bị thất lạc, Chính phủ đã mở rộng các loại hình văn bản có thể sử dụng làm bằng chứng pháp lý. Hồ sơ đề nghị phải được xây dựng tỉ mỉ, bao gồm:
- Bản khai cá nhân: Theo mẫu quy định, nêu rõ quá trình công tác và phiên hiệu đơn vị.
- Chứng cứ bổ trợ: Bao gồm các loại giấy tờ như lý lịch cán bộ, lý lịch Đảng viên (được lập trước năm 1999 hoặc 1995 đối với miền Nam), các quyết định hưởng trợ cấp theo các Nghị định sắp xếp lao động (như Nghị định 176-HĐBT). Đặc biệt, các tấm bằng khen, huân huy chương kháng chiến đã được cấp trước đây là những bằng chứng xác thực nhất để cộng dồn thời gian. Các giấy tờ minh chứng này có thể là bản chính hoặc bản sao y có chứng thực theo quy định pháp luật. Đối với các loại thẻ, kỷ niệm chương cấp sau năm 1999, cần kèm theo các căn cứ xác nhận phiên hiệu đơn vị và thời gian tham gia để đảm bảo tính pháp lý.
- Đối với Liệt sĩ: Cần có bản sao y Bằng Tổ quốc ghi công hoặc trích lục hồ sơ liệt sĩ thể hiện rõ cá nhân hy sinh khi đang là TNXP.
Quy trình thẩm định đa tầng: Minh bạch và Giám sát
Quyết định thiết lập một quy trình thẩm định 4 cấp cực kỳ chặt chẽ nhằm tránh sai sót và tiêu cực:
- Cấp Xã – Cấp cơ sở: Đây là mắt xích quan trọng nhất. UBND cấp xã tại nơi TNXP đăng ký cư trú (hoặc nơi cư trú của thân nhân đối với liệt sĩ) có trách nhiệm tiếp nhận hồ sơ, sau đó thực hiện niêm yết công khai danh sách tại trụ sở và trên các phương tiện thông tin đại chúng trong thời gian 10 ngày làm việc. Việc này cho phép nhân dân và các đồng đội cũ cùng giám sát, tránh trường hợp khai gian hoặc nhầm lẫn. Sau đó, một hội nghị xét tặng chính thức sẽ được tổ chức với sự tham gia của các tổ chức đoàn thể.
- Cấp Tỉnh – Cấp thẩm định chuyên sâu: Sở Nội vụ phối hợp mật thiết với Hội Cựu TNXP tỉnh để rà soát kỹ lưỡng từng tệp tin điện tử và hồ sơ giấy. Kết quả thẩm định phải được ký xác nhận trực tiếp vào bản khai cá nhân trước khi trình lên Trung ương.
- Bộ Nội vụ – Cấp kiểm soát trung tâm: Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm lấy ý kiến của các cơ quan liên quan (Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh…) để đảm bảo cá nhân không vi phạm các điều khoản loại trừ trước khi trình Thủ tướng và Chủ tịch nước.
- Tổ chức lễ trao tặng: Sau khi có Quyết định của Chủ tịch nước, UBND cấp tỉnh phải lên kế hoạch tổ chức lễ trao tặng và đón nhận. Buổi lễ phải diễn ra trong không khí trang trọng, đúng nghi thức thi đua khen thưởng, thể hiện sự trân trọng tuyệt đối của thế hệ đi sau đối với thế hệ đi trước.
Các điều kiện loại trừ và Hệ quả pháp lý
Để danh hiệu mãi là biểu tượng của sự vẻ vang, Quyết định loại trừ nghiêm ngặt các trường hợp vi phạm đạo đức và pháp luật. Những cá nhân đã từng phản bội Tổ quốc, đào ngũ, hoặc bị kết án tù về các tội xâm phạm an ninh quốc gia sẽ vĩnh viễn không được xét tặng. Điều này khẳng định rằng, Huy chương chỉ dành cho những người giữ trọn khí tiết và tấm lòng sắt son với Đảng, với Nhân dân.
Với thời hạn thực hiện chỉ kéo dài hơn 14 tháng (từ 01/01/2026 đến 01/03/2027), các cựu TNXP và gia đình cần khẩn trương rà soát giấy tờ và liên hệ với UBND cấp xã nơi cư trú để lập hồ sơ, tránh việc để quá hạn dẫn đến mất quyền lợi được tôn vinh.
Ban biên tập
