Tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Cựu TNXP Việt Nam lần thứ V (nhiệm kỳ 2026 – 2031), ngày 26/8/2026, Chủ tịch Hội Cựu TNXP tỉnh Thái Nguyên Đặng Minh Tiến đã trình bày tham luận nhấn mạnh tầm quan trọng của việc gìn giữ lịch sử, đề xuất 5 giải pháp trọng tâm nhằm đổi mới công tác giáo dục truyền thống trong kỷ nguyên số. Ban biên tập trân trọng giới thiệu phát biểu tóm tắt của ông Đặng Minh Tiến.
Bản hùng ca của hơn 660.000 đội viên TNXP
Nhìn lại chiều dài lịch sử, cách đây 76 năm (ngày 15/7/1950), “Đội TNXP công tác Trung ương đầu tiên” ra đời tại Núi Hồng với 225 đội viên. Suốt 76 năm qua, hơn 660.000 đội viên TNXP từ khắp các vùng miền đã hăng hái tham gia lực lượng, để lại dấu chân từ Núi Hồng, Đèo De qua vùng Việt Bắc, Tây Bắc để làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ; cho đến những cung đường chiến lược qua miền Trung, Liên khu 5, Tây Nguyên, Đông Nam bộ, đồng bằng Nam bộ trong thời kỳ chống Mỹ.
Trong những trang sử hào hùng ấy, hơn 6.700 đội viên TNXP đã anh dũng hy sinh, dựng lên những tượng đài bất tử trong lòng dân tộc như: Ngã ba Cò Nòi, Ngã ba Đồng Lộc, Truông Bồn, Lưu Xá, Cầu Hàm Rồng, Đường Trường Sơn huyền thoại, Đường Hạnh Phúc, Đường 20 Quyết thắng, Đồi 82 (Tân Biên, Tây Ninh), Di tích đường 1C (Giang Thành)… Sự cống hiến đó đúng như những vần thơ đã khắc ghi: “Các chị, các anh gửi trái tim vào đất / Sông núi hiện lên nguyên vẹn hình hài”.
Riêng tại Thái Nguyên, trong số hàng trăm di tích lịch sử cách mạng, có 5 di tích lịch sử về lực lượng TNXP. Tiêu biểu là Di tích lịch sử Thanh niên Việt Nam (nơi ra đời lực lượng TNXP tại Núi Hồng); Di tích lịch sử Nà Tu (Cẩm Giàng) – nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đến thăm Liên phân Đội TNXP 312 ngày 28/3/1951 và tặng 4 câu thơ bất hủ làm kim chỉ nam cho nhiều thế hệ: “Không có việc gì khó/Chỉ sợ lòng không bền/Đào núi và lấp biển/Quyết chí ắt làm nên.”
Thái Nguyên cũng là mảnh đất ghi dấu sự hy sinh anh dũng của 60 cán bộ, đội viên TNXP Đại đội 915, Đội 91 Bắc Thái trong đêm Noel ngày 24/12/1972 khi đang làm nhiệm vụ giải tỏa, bốc xếp hàng hóa phục vụ tiền tuyến.
Nỗ lực gìn giữ “địa chỉ đỏ” từ cơ sở
Tại địa phương, Hội Cựu TNXP tỉnh Thái Nguyên (sau sáp nhập gồm tỉnh Bắc Kạn và tỉnh Thái Nguyên) hiện có 92 xã, phường, trong đó 77 hội cơ sở đã thành lập và tổ chức Đại hội nhiệm kỳ. Hội cấp tỉnh cũng đã tổ chức thành công Đại hội lần thứ Nhất, nhiệm kỳ 2025-2030.
Xác định giáo dục truyền thống là trọng tâm, Hội đã phối hợp với tổ chức Đoàn thanh niên đưa các hoạt động về nguồn, “Tưởng niệm – Tri ân” tại các “địa chỉ đỏ” vào chương trình giáo dục. Đơn vị đã biên soạn sách “Lịch sử hoạt động của lực lượng TNXP Thái Nguyên”; phối hợp xuất bản đầu sách văn học, video, phim truyền hình; tổ chức kết nạp đoàn viên, đảng viên tại khu di tích; thi trắc nghiệm và tái hiện lịch sử qua hoạt cảnh sân khấu hóa.
Hàng năm, các khu di tích đón tiếp hàng ngàn lượt cựu TNXP và du khách, biến những câu chuyện lịch sử thành bài học bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ. Tuy nhiên, công tác này vẫn đối mặt với nhiều thách thức: kỹ năng tổ chức sự kiện, ứng dụng công nghệ số của cán bộ Hội còn hạn chế; kinh phí hẹp; các nhân chứng lịch sử tuổi cao, quỹ thời gian ngày càng ít.
5 giải pháp đổi mới giáo dục truyền thống
Từ thực tiễn hoạt động, Chủ tịch Tỉnh hội Đặng Minh Tiến đề xuất 5 giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống trong thời gian tới:
Thứ nhất, xác định giáo dục truyền thống là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, gắn với cuộc vận động “Cựu TNXP nêu gương sáng học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” và phong trào “Vì nghĩa tình đồng đội, mỗi hội viên làm nhiều việc tốt”.
Thứ hai, tăng cường phối hợp với Đoàn Thanh niên, Hội Cựu chiến binh, ngành giáo dục và cơ quan truyền thông để đổi mới nội dung, phương pháp tuyên truyền phù hợp với tâm lý, nhu cầu tiếp nhận của thế hệ trẻ.
Thứ ba, coi trọng và phát huy vai trò của các nhân chứng lịch sử, cựu TNXP tiêu biểu trong giao lưu, nói chuyện truyền thống.
Thứ tư, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số; xây dựng cơ sở dữ liệu số về lịch sử TNXP địa phương; tiến hành số hóa các hiện vật, hình ảnh, hồi ký và lời kể của nhân chứng nhằm lưu giữ lâu dài.
Thứ năm, kiến nghị Nhà nước quan tâm tôn tạo các di tích, công trình ghi công, “địa chỉ đỏ”. Kết hợp xã hội hóa trong vận động nguồn lực để gắn di tích lịch sử với phát triển du lịch tâm linh, du lịch cộng đồng.
Thay mặt Hội Cựu TNXP tỉnh Thái Nguyên, ông Đặng Minh Tiến khẳng định, việc giữ gìn và phát huy di sản lịch sử không chỉ là trách nhiệm mà còn là tình cảm thiêng liêng đối với quê hương, đất nước và những đồng đội đã anh dũng hy sinh.
