Thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy, tính đến giữa tháng 5/2026, công tác sáp nhập và tổ chức Đại hội Hội Cựu TNXP trên cả nước đang được triển khai. Dù cấp tỉnh cơ bản đi vào hoạt động, tiến độ tại cơ sở vẫn chậm và đối mặt với nhiều vướng mắc về cơ chế, kinh phí.
Lãnh đạo Tỉnh hội Ninh Bình chúc mừng Đại hội đại biểu Hội Cựu TNXP phường Duy Hà.
Thực hiện chuỗi văn bản chỉ đạo của Trung ương (Nghị quyết số 60-NQ/TW, Nghị quyết số 202/2025/QH15 về chính quyền địa phương 2 cấp; Kết luận số 230-KL/TW về tinh gọn các hội quần chúng…), Trung ương Hội Cựu TNXP Việt Nam đã triển khai Hướng dẫn số 45/HD-HCTNXPVN và Công văn số 62/HCTNXPVN nhằm đôn đốc tiến độ sáp nhập và Đại hội nhiệm kỳ 2025 – 2030. Tính đến ngày 15/5/2026, quá trình này ghi nhận những kết quả nhất định cùng nhiều rào cản cần tháo gỡ.
Cấp tỉnh cơ bản ổn định nhưng thiếu đồng bộ
Đối với cấp tỉnh, 23 tỉnh mới được sáp nhập đã hoàn thiện đề án thành lập Hội mới. UBND các tỉnh đã ra quyết định hợp nhất, công nhận Ban Chấp hành, Ban Thường vụ, Ban Kiểm tra cùng các chức danh Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội. Nhìn chung, bộ máy Tỉnh hội đang hoạt động bình thường.
Quá trình tinh gọn diễn ra theo nhiều mô hình: Khánh Hòa và Quảng Ngãi sáp nhập Hội Cựu TNXP với Hội Tù chính trị thành Hội Cựu TNXP và tù yêu nước. Đa số các địa phương khác duy trì Hội Cựu TNXP hoạt động độc lập, được công nhận là hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ. Tuy nhiên, sự thiếu đồng bộ vẫn tồn tại: Quảng Ninh giao Hội về Tỉnh đoàn quản lý; trong khi Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang chưa công nhận đây là Hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ.
Khó khăn lớn nhất ở cấp tỉnh hiện nay tập trung vào công tác hiệp thương nhân sự, tình trạng thiếu hụt kinh phí, thiếu trụ sở làm việc và phương tiện đi lại, đặc biệt ở những địa bàn có diện tích rộng. Khi được giao về MTTQ Việt Nam tỉnh, nhiều nơi lúng túng do trách nhiệm lãnh đạo và cơ chế quản lý chưa rõ ràng. Sự chỉ đạo thiếu quyết liệt và tâm lý chờ đợi cũng làm chậm tiến độ chung.
Chậm trễ và vướng mắc lan rộng tại cơ sở
Tại cấp xã, phường, đặc khu, tiến độ diễn ra rất chậm. Trong tổng số 3.321 đơn vị hành chính trên cả nước, có 2.515 đơn vị có Hội (chiếm 75%). Đến nay, mới có 1.555 Hội được sáp nhập, hợp nhất (đạt tỷ lệ 62%).
Tình trạng chậm trễ này xuất phát từ ba yếu tố chính: sự lúng túng của đội ngũ Chủ tịch xã, phường, đặc khu mới nhận nhiệm vụ; sự thiếu chủ động lập đề án sáp nhập từ cơ sở; và rào cản lớn nhất là bài toán thiếu hụt kinh phí, trụ sở hoạt động. Đặc biệt, việc áp dụng Kết luận số 127-KL/TW và Hướng dẫn 05/HD-MTTW-BTT có sự khác biệt giữa các địa phương:
- Đồng Tháp: Giải thể các Hội cấp huyện kéo theo giải thể 57 Hội cấp xã thuộc tỉnh Tiền Giang trước đây, nay phải vận động thành lập lại.
- Cao Bằng: Giao hội viên về Đoàn Thanh niên cấp xã quản lý, không còn Hội cấp xã/phường.
- Sơn La, Nghệ An, TP Huế, TP Cần Thơ: Chưa thành lập được xã nào.
- Quảng Ninh, Hà Nội, Lạng Sơn, Hà Tĩnh, Quảng Trị: Không công nhận hoặc không giao biên chế, khiến Hội hoạt động vô cùng khó khăn.
Việc giải quyết chế độ cho cán bộ nghỉ việc từ ngày 01/7/2025 (theo Nghị quyết số 07/NQ-CP) cũng gặp bất cập. Theo thực tế triển khai, chỉ những cán bộ đã có lương hưu nay tham gia công tác hội mới được giải quyết trợ cấp; trong khi đó, các cán bộ địa phương không có lương hưu, hoặc cán bộ thuộc các hội thành lập sau Nghị định số 45/2010/NĐ-CP lại không được hưởng chế độ này.
Tiến độ tổ chức Đại hội gặp khó
Việc tổ chức Đại hội đang phải chờ đợi Đại hội MTTQ cùng cấp. Ở cấp tỉnh, mới có 6/34 tỉnh hoàn thành Đại hội (Thái Nguyên, Khánh Hòa, Quảng Trị, Bắc Ninh, Cà Mau, Lạng Sơn). Rào cản lớn nhất là độ tuổi cán bộ cao nhưng thiếu nguồn thay thế, cộng thêm sự chậm trễ từ tuyến cơ sở.
Ở cấp xã, phường, đặc khu, mới có 801 Hội tổ chức Đại hội (chỉ đạt 51,5% số hội đã thành lập và 31,8% tổng số đơn vị có hội). Nguyên nhân chính vẫn là sự thiếu sâu sát của chính quyền, MTTQ các cấp và vướng mắc trong khâu nhân sự, kinh phí.
Đề xuất tháo gỡ điểm nghẽn
Từ thực tiễn trên, Hội Cựu TNXP Việt Nam kiến nghị:
– Các Ban Đảng: Nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Quyết định 118-QĐ/TW, ưu tiên độ tuổi tham gia công tác Hội cho Hội Cựu TNXP.
– Chính phủ: Sửa đổi Nghị định số 126/2024/NĐ-CP phù hợp với cơ chế chính quyền 2 cấp và việc quản lý thuộc MTTQ. Đề nghị Bộ Nội vụ nghiên cứu, mở rộng đối tượng hưởng chế độ trợ cấp (theo Nghị quyết số 07/NQ-CP) cho các cán bộ, hội viên không có lương hưu và cán bộ lâm thời phải nghỉ công tác sau Đại hội.
– Các địa phương (đặc biệt là những nơi đang vướng mắc như Quảng Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang…): Công nhận Hội Cựu TNXP các cấp là Hội do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ (theo Kết luận 230-KL/TW); hỗ trợ biên chế, kinh phí, trụ sở làm việc để đảm bảo hoạt động hiệu quả.
Kết luận
Sắp xếp, tinh gọn bộ máy tổ chức là chủ trương lớn, đúng đắn của Đảng và Nhà nước nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Tuy nhiên, quá trình sáp nhập Hội Cựu TNXP tại các địa phương đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt và thấu đáo hơn nữa từ các cấp ủy Đảng, chính quyền và MTTQ. Việc sớm tháo gỡ những “điểm nghẽn” về cơ chế, chính sách không chỉ giúp tổ chức Hội nhanh chóng ổn định để tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng trong giai đoạn mới, mà còn là hành động thiết thực thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tri ân những cống hiến, hy sinh to lớn của lực lượng cựu TNXP đối với đất nước.
Ngô Tuyến
