Mỗi khi cơn gió mùa chớm lạnh luồn qua khe cửa, trong tâm trí tôi lại vang lên tiếng gầm rú của động cơ xe vận tải và ánh hỏa châu rực cháy trên đỉnh Đèo Đá Đẽo – những ký ức về một thời xẻ dọc Trường Sơn lại cuộn trào như mới vừa hôm qua. Đã ngót sáu mươi năm trôi qua, nhưng âm hưởng của những chuyến đi ứng cứu, những đêm trắng thông đường dưới làn mưa bom bão đạn vẫn vẹn nguyên như mới hôm qua.
Đèo Đá Đẽo ngày nay.
Hành trình trong đêm pháo sáng
Tháng 8 năm 1968, đơn vị C756-N75 của chúng tôi thuộc Tiểu đoàn 2 Công binh, Binh trạm 12, đang bám trụ tại các cung đường từ Km28 đến Km45 trên tuyến 12A. Giữa lúc chiến sự ác liệt nhất, đơn vị nhận lệnh khẩn cấp: Đi ứng cứu trọng điểm Km515 Đèo Đá Đẽo trên tuyến đường 15A.
Với tinh thần “địch phá ta cứ đi”, chúng tôi lập tức lên đường. Cung đường dài 80km từ Km34 đường 12A về phía Đèo Đá Đẽo là một hành trình đầy rẫy hiểm nguy. Máy bay Mỹ gầm rú suốt đêm ngày. Đêm đến, chúng rải pháo sáng rực trời, treo lơ lửng như những chiếc đèn lồng khổng lồ của tử thần nhằm săn đuổi những đoàn xe tiếp viện. Binh trạm 12 điều động 4 chiếc xe vận tải vừa từ Lào trở về để đưa đơn vị đi.
Đúng 11 giờ đêm ngày 12 tháng 8 năm 1968, chúng tôi đổ quân xuống chân Đèo Đá Đẽo. Trong ánh pháo sáng chập chờn, bóng dáng Đội trưởng Ngô Hoài và Đội phó Mai Thế Hào Đội 73 TNXP Quảng Bình hiện ra giữa rừng già đón chúng tôi về vị trí tập kết. Nhiệm vụ chỉ có một và tối thượng: Bằng mọi giá phải thông xe trước khi bước vào mùa khô 1968-1969.
Đèo Đá Đẽo – “Túi bom” và lòng quả cảm
Trọng điểm Km515 những năm tháng ấy không khác gì một bãi sình lầy khổng lồ bị cày xới nát bươm. Đất đá ngổn ngang, cây rừng cháy trụi, và đáng sợ nhất là “ma trận” bom: bom nổ chậm, bom từ trường, bom bi… nằm ẩn mình chực chờ phát nổ.
Để thông đường, lực lượng công binh đã tung vào trận hai chiếc xe phóng từ – những “con cảm tử quân” thép. Một chiếc tiến từ phía Nam đèo, một chiếc xông tới từ phía Bắc, hiên ngang tiến vào bãi mìn để kích nổ bom từ trường và bom nổ chậm. Tiếng nổ rúng động cả thung lũng, khói bom đen đặc hòa cùng màn sương núi.
Ngay khi bom vừa nổ, lực lượng TNXP chúng tôi cùng chiếc máy ủi C100 lập tức lao ra. Dưới làn đạn bắn phá của máy bay địch, hàng trăm khối đá được san lấp nhanh chóng. Chúng tôi làm việc quên cả mệt mỏi, quên cả cái chết đang cận kề, chỉ để kịp giờ hiệp đồng của Binh trạm 12 và Ban XD67. Khi chiếc xe vận tải đầu tiên lăn bánh qua đỉnh đèo, tiếng reo hò của anh em vang động cả một góc rừng Trường Sơn. Đường 15A lại mở tung, máu đỏ của mạch máu giao thông lại chảy vào mặt trận.
Bia di tích trên Đèo Đá Đẽo.
Những huyền thoại viết vào sử xanh
Sau gần hai tháng bám trụ tại Đèo Đá Đẽo, đơn vị lại nhận lệnh chuyển quân về đường 12A để mở đường tránh “Khe Ve” tại Km0 và đánh thông lên trọng điểm La Trong. Dù là TNXP nhưng chúng tôi luôn sát cánh cùng bộ đội công binh, được chỉ huy Binh trạm quan tâm và tin yêu như những người lính thực thụ.
Nhìn lại quãng thời gian đó, tôi vẫn thường tự hỏi: Sức mạnh nào đã giúp những trạng trai, cô gái tuổi đôi mươi ấy vượt qua được lằn ranh giữa cái sống và cái chết? Có lẽ đó là tình yêu quê hương và sự nhiệt huyết của tuổi trẻ thời đại Hồ Chí Minh. Chiến công của lực lượng TNXP trên đường Trường Sơn đã trở thành huyền thoại, được ghi tạc vào trang vàng sử sách dân tộc.
Dù thời gian có phủ mờ nhiều thứ, nhưng câu ca thuở nào vẫn mãi ngân vang trong lòng người dân Quảng Bình và những người lính năm xưa: “Quảng Bình có động Phong Nha/ Có Đèo Đá Đẽo, có phà Xuân Sơn”
Những địa danh ấy không chỉ là cột mốc trên bản đồ, mà là một phần xương máu, là ký ức không bao giờ phai nhạt trong trái tim của những cựu TNXP chúng tôi.
Bùi Văn Hoằng
Ghi chép từ lời kể của ông Phạm Văn Viễn (nguyên chiến sĩ C756-N75, Ban XD67)
