Tình trạng lạm dụng thiết bị điện tử khiến mắt phải hoạt động quá sức, dẫn đến khô, mỏi và mờ. Dưới góc nhìn Y học cổ truyền, việc dưỡng mắt cần kết hợp giữa điều chỉnh thói quen sinh hoạt và sử dụng thảo dược phù hợp để giải quyết tận gốc vấn đề.
Nguyên nhân khiến mắt khô và nhức mỏi Nhiều người đang vô tình tiêu hao đôi mắt quá mức mỗi ngày: từ lúc thức dậy, đi làm, nghỉ ngơi đến khi đi ngủ đều gắn liền với màn hình điện thoại, máy tính. Khi tập trung cao độ vào màn hình trong thời gian dài, tần suất chớp mắt giảm xuống. Điều này khiến bề mặt mắt dễ bị khô, gây cảm giác cộm, rát, ngứa hoặc như có dị vật.
Các triệu chứng thường xuất hiện rất đa dạng. Có người ban ngày khô mắt nhưng chiều tối lại đỏ, chảy nước mắt và nhìn mờ; có người khó lấy nét khi chuyển từ nhìn gần sang nhìn xa. Một số trường hợp buổi sáng mắt dễ chịu nhưng về chiều lại nặng mi, mỏi mắt và nhìn nhòe chữ. Đây là những biểu hiện cần được đặc biệt chú ý.
Đôi mắt dưới góc nhìn Y học cổ truyền Trong Y học cổ truyền có câu “Can khai khiếu ra mắt”. Điều này ngụ ý sự hoạt động và khả năng nhìn của mắt có mối quan hệ mật thiết với tạng Can, đặc biệt là sự nuôi dưỡng của Can huyết và Can âm. Can tàng huyết: khi nghỉ ngơi huyết quy về Can, khi hoạt động huyết phân bố để nuôi dưỡng cơ thể. Đối với mắt, Đông y rất coi trọng sự nhuận dưỡng của huyết và âm.
Khi sử dụng mắt quá tải, biểu hiện suy giảm thường diễn ra theo chuỗi: mỏi mắt, khô mắt, khó chịu khi nhìn lâu, nhìn mờ, sợ ánh sáng và chảy nước mắt. Nếu cơ địa vốn thiếu hụt âm huyết, người bệnh còn có thể gặp các triệu chứng toàn thân như chóng mặt, hoa mắt, khó ngủ và mệt mỏi.
Phân biệt các chứng trạng và nguyên lý “Bổ hạ, thanh thượng” Theo lý luận Đông y, các chứng về mắt không hoàn toàn giống nhau. Người thiên về “hư” (sự nuôi dưỡng không đủ) thường bị khô, mỏi, nhìn lâu dễ mờ, triệu chứng nặng hơn vào chiều tối. Người thiên về “nhiệt” lại có biểu hiện mắt đỏ, rát, nhiều ghèn hoặc có cảm giác nóng. Cũng có trường hợp “hư thực hiệp tạp” – bên dưới không đủ âm huyết nuôi dưỡng nhưng bên trên lại xuất hiện biểu hiện nhiệt.
Từ đó, Y học cổ truyền áp dụng nguyên tắc “Bổ hạ, thanh thượng”: vừa chú trọng bổ sung phần gốc thiếu hụt, vừa thanh giải phần ngọn có biểu hiện nhiệt.
Sự phối hợp giữa Câu kỷ tử và Hoa cúc Trong Đông y, Câu kỷ tử có tác dụng bổ ích Can Thận, ích tinh, dưỡng huyết, rất phù hợp với tư duy “nuôi phần gốc” trong các trường hợp thiên về hư. Ngược lại, Hoa cúc thường được dùng để thanh Can, bình Can và thanh nhiệt, chú trọng xử lý phần ngọn.
Sự phối hợp giữa Câu kỷ tử (thiên về bổ) và Hoa cúc (thiên về thanh) tạo ra một tác động toàn diện, logic. Đây chính là lý do bài thuốc này thường được ứng dụng phổ biến trong việc dưỡng mắt theo Y học cổ truyền.
Lưu ý y khoa và điều chỉnh lối sống Tuy nhiên, không phải mọi tình trạng khô, đỏ hay mờ mắt đều có thể giải quyết bằng Hoa cúc và Câu kỷ tử. Nếu xuất hiện các triệu chứng nguy hiểm như: đau mắt dữ dội, giảm thị lực đột ngột, thấy chớp sáng, xuất hiện hiện tượng ruồi bay hoặc mắt đỏ kèm đau nhiều, người bệnh cần đến khám tại các chuyên khoa mắt, tuyệt đối không tự điều trị bằng thảo dược.
Đối với người thường xuyên sử dụng màn hình, giải pháp cốt lõi nhất vẫn là điều chỉnh thói quen. Cần giảm thời gian nhìn màn hình liên tục, cho mắt nghỉ ngơi, chớp mắt thường xuyên, ngủ đủ giấc và không dùng điện thoại quá lâu trong bóng tối. Việc dưỡng mắt đòi hỏi một quá trình toàn diện: từ việc nhận thức mắt đang làm việc quá tải, bồi bổ cơ thể đến việc chủ động giảm thiểu nguyên nhân gây hại.
