Ảnh internet
Năm 1967, giữa những ngày tháng bom đạn sục sôi của thế kỷ trước, chúng tôi khi ấy còn là những chàng trai, cô gái mười tám đôi mươi, ngồi trên ghế nhà trường với bao hoài bão. Tôi vẫn nhớ như in những buổi sinh hoạt đoàn, dưới ánh đèn dầu, đồng chí Bí thư chi đoàn say sưa bắt nhịp cho chúng tôi hát vang bài ca “Chiếc gậy Trường Sơn” của nhạc sĩ Phạm Tuyên.
“Thanh niên quê tôi làm chiếc gậy hành quân, đặt cho tên gọi là chiếc gậy Trường Sơn. Luyện cho đôi chân vượt đường xa không mỏi. Luyện cho tinh thần là chỉ tiến không lui. Gậy trong tay mồ hôi đã bóng. Màu gỗ quê hương mang cả mối tình dân. Như nhắn nhủ những ai lên đường. Mà lời hứa với bao người thân…”
Giai điệu hào hùng, thúc giục ấy cứ ngân vang, kết tinh thành ngọn lửa rạo rực trong lồng ngực thế hệ trẻ chúng tôi trên khắp nẻo đường ra trận.
Nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, lớp lớp thanh niên ngày ấy – trong đó có anh em chúng tôi – đã gác lại bút nghiên, hăm hở xung phong gia nhập quân đội và các đội hình TNXP, tiến thẳng ra tiền tuyến diệt giặc. Chỉ khi trực tiếp đặt chân lên dải Trường Sơn huyền thoại, đối mặt với những dốc cao ngút ngàn, những dòng suối sâu cuộn xiết, chúng tôi mới thấu hiểu hết giá trị, ý nghĩa thiết thực và thiêng liêng của “Chiếc gậy Trường Sơn”. Nó không đơn thuần là một vật dụng, mà đã trở thành một “người đồng đội” thầm lặng.
Sau này, khi hòa bình lập lại, có dịp lật mở những trang sử vàng của dân tộc và của lực lượng Bộ đội Trường Sơn, chúng tôi mới tường tận về cội nguồn của biểu tượng này. Vào năm 1966, người chiến sĩ, thương binh Phùng Văn Quán, quê ở xã Hòa Xá, huyện Ứng Hòa, Hà Đông (nay là Hà Nội), đã tự tay đẽo gạt một chiếc gậy làm điểm tựa khi hành quân vượt dốc, băng suối. Nhận thấy ý nghĩa to lớn của nó, ông đã tỉ mẩn vót hàng chục chiếc gậy khác để tặng cho đồng đội trong đơn vị.
Chiếc gậy gỗ mộc mạc ấy nâng đỡ đôi chân người lính thêm vững vàng trước bão đạn mưa bom. Đi bốt quân nhu hay lội bùn lầy, gậy giữ cho thân người không ngã. Gậy là vũ khí tự vệ khi giáp lá cà, là thước đo lòng sông, đo độ sâu của những con suối đại ngàn trước khi toàn quân lội qua… Thật hiếm có một nông cụ quê hương nào khi ra trận lại đa năng và chung thủy đến thế!
Từ sáng kiến của người thương binh ấy, nơi quê nhà Hòa Xá, một phong trào cách mạng độc đáo đã ra đời. Người dân toàn xã ngày đêm chặt tre, vót gỗ, làm nên những chiếc gậy nghĩa tình để trao tặng cho con em mình trước giờ tòng quân. Những chiếc gậy ấy được khắc lên những cái tên đầy kiêu hãnh: Gậy Trường Sơn, Gậy Hành quân, Gậy Chiến thắng, Gậy Quyết thắng…. Lửa phong trào từ một miền quê đã nhanh chóng lan tỏa, thổi bùng lên nhiệt huyết cách mạng của tuổi trẻ cả nước.
Chính trong bầu không khí sục sôi “Tất cả vì miền Nam ruột thịt” của năm 1967, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã bắt trọn khoảnh khắc lịch sử ấy để khai sinh ra ca khúc “Chiếc gậy Trường Sơn”. Bài hát nhanh chóng trở thành một hiện tượng, là người bạn đồng hành không thể thiếu trên môi những người lính, những chiến sĩ TNXP. Từ các cung đường thồ hàng, các trọng điểm bắn phá, cho đến các buổi biểu diễn giao lưu của các Đoàn văn công giữa rừng già, đâu đâu cũng vang lên tiếng hát át tiếng bom.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, chiến tranh đã lùi xa vào quá khứ, nhưng hôm nay, giai điệu bài ca “Chiếc gậy Trường Sơn” vẫn vang lên đầy say sưa trong các chương trình nghệ thuật. Bản hùng ca ấy không hề già đi theo năm tháng. Đối với thế hệ cựu chiến binh, cựu TNXP chúng tôi, chiếc gậy và bài ca năm ấy mãi mãi là biểu tượng của một thời hoa lửa, là niềm tự hào kiêu hãnh về một thế hệ đã sống, chiến đấu và dâng hiến trọn vẹn tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
LƯU SỸ MÙI
Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin tỉnh Thái Nguyên
