Đơn vị nữ thanh niên xung phong làm đường 20 Quyết Thắng.
Thưa những đồng đội N25 năm ấy, và thưa những thế hệ đang lắng nghe nhịp đập của lịch sử,
Có những trang sử không chỉ được viết bằng mực, mà được khắc lên vách đá Trường Sơn bằng máu, mồ hôi và cả tuổi thanh xuân bi tráng. Hôm nay, giữa những ngày tháng Tám lịch sử, chúng ta ngồi đây, ngược dòng thời gian về những ngày bão lửa để gọi tên một huyền thoại: Đội TNXP N25 anh hùng.
Hành trang thô sơ mở đường Trường Sơn: Theo lịch sử truyền thống của đơn vị, thấm nhuần Chỉ thị 71 của Thủ tướng Chính phủ, từ ngày 28/6/1965 đến 5/7/1965, nam nữ thanh niên quê hương Kim Bảng, Thanh Liêm, Bình Lục, thành phố Phủ Lý (Hà Nam) đã xếp bút nghiên, gia nhập lực lượng TNXP chống Mỹ. Hành trang bấy giờ chỉ là cuốc, xẻng, búa, 1 bao đựng gạo, 1 chiếc ba lô vuông, 2 bộ quần áo màu cỏ úa, cùng mức phụ cấp 5 đồng/tháng với 3 lạng đường, 1 bánh xà phòng, 1 hộp thuốc đánh răng. Lực lượng mang theo lời dạy của Bác Hồ: “TNXP là xung phong trong mọi việc, bất kỳ việc khó, việc dễ và phục vụ đến ngày kháng chiến thành công”.
Sau 3 tháng đảm bảo giao thông trên đường goòng Cầu Giát – Thái Hòa (Nghệ An), các Đại đội 452, 456, 458, 459, 460 đã trực tiếp cùng lực lượng công binh E10 Hà Nam, E4 Hà Bắc mở đường 20 Quyết Thắng. Tuyến đường dài 124km vắt ngang đỉnh Trường Sơn, vượt núi cao, vực thẳm với 970 cua vòng hiểm trở.
Dấu ấn đặc biệt phải kể đến 5h chiều ngày 30 Tết Bính Thân (1966), Đại đội 458 Phủ Lý vinh dự được Quân ủy Trung ương và Bộ Tư lệnh 559 giao thử nghiệm đánh mìn phá đá liên hoàn bằng khối lượng 1000kg thuốc nổ TNT, mở màn chiến dịch “Chọc thủng Trường Sơn mở đường thắng lợi”.
Quá trình mở đường gặp vô vàn gian khổ: thiếu gạo phải ăn rau rừng, ăn cháo; thiếu muối phải đốt cỏ tranh; thiếu thuốc phòng chống sốt rét khiến có ngày cướp đi sinh mạng 5-7 đồng đội. Dù vậy, với tinh thần “Sống bám đường, chết kiên cường dũng cảm”, “Quyết tử cho đường quyết thông”, các chiến sĩ không nề hà gian khổ, hướng về miền Nam ruột thịt và chiến trường Biên Hòa thân yêu.
Những đóa hoa thép tại tọa độ lửa ATP: Tại trọng điểm ATP (cua A, gầm Ta Lê, đèo Pu La Nhích) trên đường 20 Quyết Thắng, quân thù dội bom khốc liệt: Năm 1966 có 95 ngày đêm B52 dội lửa; năm 1967 là 105 ngày; mùa khô 1968 lên tới 150 ngày đêm với 969 trận. Bom đạn tàn phá đến mức “rừng xanh biến thành sa mạc, đá núi biến thành vôi, đất biến thành bột như cồn cát Quảng Bình”.
Thời khắc sinh tử ngày 26/3/1967 tại C5 Đội N25, sau khi trung đội cảm tử của đồng chí Trần Quốc Trị hy sinh, Trung đội trưởng Phùng Hải đã cắt tay lấy máu viết đơn xin ra trọng điểm thay thế. Nổi bật có nữ đội viên Nguyễn Thị Vân Liệu (quê Thi Sơn) với tuyên bố: “Việc gì nam giới làm được thì con gái chúng tôi cũng làm được”. Chị trở thành chiến sĩ gái đầu tiên phá bom nổ chậm, kinh nghiệm được phổ biến toàn tuyến và được Bác Hồ tặng Huy hiệu của Người. Chị hy sinh năm 1968 và được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND năm 2001.
Giành giật từng thước đường trong suốt năm mùa khô (1966 – 1970), 124 cán bộ, đội viên TNXP của Đội N25 đã anh dũng hy sinh. Cố Đại tá, Chính ủy Binh trạm 14 Bùi Thế Tâm từng khẳng định: “Trong 11 đơn vị chiến đấu trên đường 20 Quyết Thắng thì cả 11 đơn vị đều được phong anh hùng, nhưng phải cảm ơn Đội N25 TNXP vì họ đã đi đầu, họ đã tiên phong mở ra chủ nghĩa anh hùng cách mạng”.
Tinh thần đó cũng được khắc họa trong bài thơ của đồng chí Phạm Bá Chức (bút danh Phạm Lê) – nguyên giáo viên TNXP, nhà thơ quân đội: “Nhật ký không ghi/ Những trận cứu đường bom vùi lại đậy/ Những đêm cứu xe quanh mình lửa cháy/ Giấc ngủ hầm bao đợt bom rung/ Những bữa thay cơm bằng cỏ dại, rau rừng/ Hạt muối nhường đồng chí ốm/ Điếu thuốc chung tay hơi ấm/ Nhật ký không ghi/ Nhật ký chỉ ghi/ Tháng 30 đêm thông đường xe đi/ Tiểu đội 10 người, 10 dũng sỹ.”
Phát huy truyền thống trong thời bình: Với những cống hiến đó, năm 1972, Đội N25 được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Năm 2010, C5 Đội 25 của Hà Nam được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND.
Do yêu cầu chiến trường, 30-40% cán bộ, đội viên N25 chuyển sang quân đội (nhiều đồng chí thành cán bộ trung cao cấp), số khác ở lại phục vụ tới nhiệm kỳ III. Trở về đời thường, nhiều cựu TNXP tiếp tục công tác tích cực trong Đảng, chính quyền, là tấm gương làm kinh tế giỏi và làm tốt công tác nghĩa tình đồng đội tiêu biểu như các đồng chí: Nguyễn Thị Tiến, Đỗ Quang Phúc, Nguyễn Đức Minh, Trần Sỹ Nhị, Phạm Quốc Chiến…
Dịp kỷ niệm 60 năm ngày mở đường Trường Sơn (19/5/1959 – 19/5/2019), C5 N25 có 7 đại biểu dự chương trình “Giai điệu tự hào” tháng 5/2019 (VTV1) với chủ đề “Ý chí – con đường”, và 1 đại biểu giao lưu trên kênh Quốc hội trong chương trình “Người không hát tình ca”.
Đến nay, Ban liên lạc Đội N25 vẫn duy trì hoạt động nghĩa tình tại các tỉnh, thành (Hà Nam, Nam Định, Hà Nội). Đơn vị tổ chức tiếp cận quà tặng của các tổ chức (Tỉnh hội TNXP, Bộ Giao thông vận tải, Tổng công ty 525…); thăm hỏi ốm đau; kỷ niệm 50 năm truyền thống với lễ viếng đài tưởng niệm và cầu siêu tại chùa Bầu (Phủ Lý, Hà Nam). Đặc biệt, Ban Liên lạc 458 – Phủ Lý duy trì hoạt động suốt 25 năm qua. Trong dịp kỷ niệm 60 năm TNXP Hà Nam – N25, Ban Liên lạc đã vận động quyên góp tặng quà cho đại biểu, hội viên; nhiều cá nhân được nhận huy hiệu “TNXP làm theo lời Bác”.
Bước vào tuổi xế chiều, tại lễ kỷ niệm 61 năm ngày truyền thống, các cựu TNXP N25 báo cáo trước Tỉnh ủy, UBND tỉnh, UBMTTQ tỉnh Ninh Bình niềm tự hào vì đã cống hiến tuổi trẻ, xương máu cho đại thắng mùa Xuân năm 1975; tiếp tục đóng góp sức lực xây dựng quê hương Ninh Bình giàu đẹp, văn minh.
Xin kính chúc các vị đại biểu, các đồng chí đồng đội sức khỏe, bình an. Xin ngọn lửa Trường Sơn mãi mãi rực sáng trong tim chúng ta!
Trân trọng cảm ơn!
Đỗ Quang Phúc
