Đêm Trường Sơn không có trăng. Bầu trời đen đặc chỉ xót lại vài vì sao lấp lánh hiếm hoi, chốc chốc lại bị lu mờ bởi từng quầng sáng đỏ rực bùng lên mỗi khi bom Mỹ nổ dội xuống trọng điểm Cua Tay Áo. Tiếng đất đá rung chuyển vỡ vụn, tiếng cây rừng gãy đổ ràn rạt đan xen cùng tiếng động cơ máy bay gầm rít như muốn xé nát bức màn đêm tĩnh lặng.
Tại Binh trạm, chiếc điện thoại dã chiến réo vang cồn cào. Người trực ban vừa nhấc tổ hợp thì giọng chỉ huy đã dồn dập vang lên từ đầu dây bên kia:
– Trọng điểm Cua Tay Áo bị đánh liên tục! Đường bị cắt nhiều đoạn, xe chở đạn đang ùn lại phía sau. Điều ngay Đại đội Thanh niên xung phong 44 lên ứng cứu!
Mười lăm phút sau, giữa ánh đèn dầu leo lét hắt bóng xuống nền đất ẩm, Đại đội trưởng Nguyễn Bình đứng nghiêm trang trước hàng quân. Giọng anh trầm vang:
– Các đồng chí! Đường còn thì xe còn. Xe còn thì chiến trường còn đạn, còn gạo. Dù bom đạn có ác liệt đến đâu, chúng ta cũng phải thông đường trước khi trời sáng!
Không một lời đáp lại, chỉ có hàng chục cánh tay cùng lúc siết chặt cán cuốc, cán xẻng. Sự im lặng ấy là lời thề sắt đá nhất của những người mở đường. Đi đầu là tổ trinh sát. Nối gót theo sau là những cô gái mới ngoài đôi mươi, vai khoác ba lô, tay cầm đèn pin bọc giấy xanh ém sáng cẩn trọng bước đi. Trong hàng quân ấy, Lan là người nhỏ tuổi nhất. Cô gái quê ven bờ sông Mã mới vừa tròn mười chín. Trái tim cô thiếu nữ đập từng nhịp xốn xang dưới lớp áo ngực, nơi cô cất giữ cẩn thận chiếc khăn tay thêu hai chữ “Bình yên” mà mẹ chỉ kịp dúi vội vào tay trong ngày tiễn con lên đường.
Chưa tới trọng điểm, tiếng động cơ phản lực đã xé toang bầu trời trên đầu.
– Máy bay!
Tiếng hô xé họng vang lên, tất cả lập tức lao xuống hố cá nhân. Bom nổ dồn dập. Đất đá từ sườn núi trút xuống như một trận thác cuồng nộ, khói bụi khét lẹt trùm kín cả cánh rừng già. Khi loạt bom vừa dứt, Đại đội trưởng Bình bật dậy khỏi giao thông hào:
– Tất cả lên đường!
Trước mắt họ, con đường quen thuộc gần như biến mất. Một hố bom sâu hoắm rộng hàng chục mét xé toạc và chắn ngang tuyến vận tải. Gần đó, một chiếc xe tải bị hất nghiêng, người lái xe bị thương nằm gục bên vệ cỏ. Không cần đợi lệnh, đội hình tự động tản ra. Một tổ khẩn trương cáng thương binh, một tổ hợp sức kéo xe, số còn lại chia nhau lao vào san đất, lấp hố bom. Những nhát cuốc, nhát xẻng bổ chan chát xuống nền đất đỏ quạch. Mồ hôi ướt đẫm lưng áo hòa cùng bụi đất mù mịt. Mỗi phút trôi qua lúc này đều quý hơn vàng, bởi phía sau lưng họ là cả một đoàn xe chất đầy hàng hóa đang nổ máy nằm chờ.
Bất chợt, tiếng còi báo động lại vang lên gay gắt. Lần thứ hai, máy bay địch quay lại.
– Xuống hầm!
Đại đội trưởng vừa dứt lời thì Lan khựng lại. Cô trân trân nhìn thấy một quả bom nổ chậm cắm ngập ngay mép đường, luồng khói trắng tử thần đang xì lên từ thân sắt lạnh lẽo. Trong đầu cô gái trẻ xẹt qua một ý nghĩ kinh hoàng: Nếu nó phát nổ đúng lúc đoàn xe lăn bánh qua…
– Mọi người tránh ra! – Lan hét lớn, giọng nói vỡ ra trong không gian đặc quánh.
Không màng đến hiểm nguy, cô cùng anh Bình lao tới cắm cọc tiêu, căng dây báo hiệu. Bằng tất cả sức lực, họ vung cuốc hướng dẫn mọi người hối hả bạt taluy, mở một tuyến tránh tạm chạy men theo sườn núi. Chưa đầy hai mươi phút căng thẳng tột độ, một con đường mới đã thành hình. Đúng lúc nhát cuốc cuối cùng vừa dứt… Quả bom phát nổ.
Đất đá tung cao hàng chục mét, sóng xung kích bùng lên hất tung tất cả ngã nhào. Khi cuộn khói xám khét lẹt dần tan, chiếc cọc tiêu cuối cùng cắm bên mép đường vẫn kiên cường đứng vững. Tuyến đường tránh vẫn còn nguyên vẹn. Đoàn xe đầu tiên bật đèn gầm, chầm chậm và kiêu hãnh lách qua ranh giới sinh tử. Người lái xe thò đầu ra cửa kính, giơ nắm tay thật cao lên không trung. Anh không nói một lời nào, nhưng tất cả những người lính mở đường đều hiểu. Đó là lời tạ ơn sâu sắc nhất của những người đồng đội.
Đến gần sáng, toàn bộ đoàn xe đã vượt trọng điểm an toàn. Tiếng động cơ trầm hùng chìm dần về phía cuối con đường đang hửng sáng. Đại đội trưởng Bình ngồi bệt xuống vệ cỏ, thở phào. Lan lặng lẽ rút chiếc khăn mẹ thêu ra lau vội lớp bụi đỏ đang bám chặt trên khuôn mặt lấm lem. Chiếc khăn vướng vào mảnh đạn, rách toạc một góc. Cô mỉm cười, nụ cười rạng rỡ của cô gái tuổi mười chín bừng sáng giữa hố bom:
– Khăn rách rồi, anh Bình ạ.
Anh nhìn cô trìu mến.
– Khăn có thể rách. Nhưng con đường thì không bao giờ được phép tắc.
Mọi người cùng phá lên cười. Tiếng cười trong trẻo, hồn nhiên vang vọng giữa cánh rừng già vừa trải qua một đêm nhuốm đầy bom đạn.
Tháng Bảy năm 1972.
Núi rừng Trường Sơn chìm nghỉm trong màn mưa rả rích, dày đặc. Nước quất xối xả xuống những tán cây cổ thụ, đổ ào ào trên mái lán lợp lá cọ đơn sơ của Đại đội 44. Mùi đất đỏ ải ra hòa cùng khói bếp ủ ướt và hương bải hoải của lá mục, tạo thành một mùi vị ngai ngái, cay nồng đặc trưng của núi rừng thời chiến.
Đã gần nửa đêm. Sau một ngày quần quật bám mặt đường san lấp hàng chục hố bom ở tuyến phía tây, cả đơn vị vừa ngả lưng chợp mắt thì tiếng chuông điện thoại lại réo lên xé lòng. Đồng chí Chính trị viên Lê Quang bật dậy nhấc máy. Đầu dây bên kia chỉ vang lên những tiếng rè rè nhiễu sóng, rồi giọng Sở chỉ huy gấp gáp dội lại:
– Trọng điểm Cua Tay Áo vừa bị B-52 rải thảm! Máy bay cường kích đang tiếp tục đánh phá. Cầu tạm sập, đường đứt nhiều đoạn. Hơn hai trăm xe vận tải đang mắc kẹt lại phía sau. Lệnh Đại đội 44 lập tức cơ động ứng cứu!
Người Chính trị viên siết chặt ống nghe trong lòng bàn tay thô ráp. Ông chỉ đáp gọn lỏn một tiếng chắc nịch: “Rõ!”.
Keng!… Keng!… Keng!…
Tiếng kẻng báo động lại vỡ oà giữa rừng khuya. Chỉ trong vài phút, toàn đại đội đã tập hợp đầy đủ. Dưới ngọn đèn măng-sông nhấp nháy, những gương mặt vẫn còn lấm tấm bùn đất từ ca làm chiều nay lại bừng lên vẻ kiên nghị. Trong đội hình ấy, có người mới mười tám, có người vừa tròn đôi mươi. Có những cô gái mà mái tóc xõa ngang vai vẫn còn vương vấn hương bưởi quê nhà. Nhưng bất kể tuổi tác hay gốc gác, tất cả đều khoác trên mình màu áo xanh bạt ngàn của lực lượng Thanh niên xung phong.
Đại đội trưởng Bình bước lên trước hàng quân, giọng anh trầm ấm nhưng dứt khoát:
– Các đồng chí!
– Có! – Tiếng đáp đồng thanh rền vang, át cả tiếng mưa rừng xối xả.
– Trọng điểm Cua Tay Áo đang bị đánh rất ác liệt. Đoàn xe chi viện cho chiến trường đang tắc nghẽn. Nếu không thông đường trước khi trời sáng, hàng trăm tấn đạn, gạo và thuốc men sẽ không kịp vào tiền tuyến.
Anh dừng lại vài giây, ánh mắt lướt qua từng khuôn mặt thân thương của đồng đội.
– Nhiệm vụ của chúng ta là mở đường bằng mọi giá.
Không một ai cất tiếng hỏi về mức độ nguy hiểm, cũng chẳng ai thắc mắc chuyến đi này sẽ kéo dài bao lâu. Họ đều thấu hiểu một chân lý giản đơn: Đã là thanh niên xung phong, nơi bom rơi nhiều nhất chính là nơi mình phải đến.
Đơn vị rùng rùng lên đường lúc gần một giờ sáng. Không đèn. Không lửa. Mỗi người lặng lẽ bám sát nhau, giữ khoảng cách vài mét để hạn chế thương vong nếu bom bất thần ập xuống. Con đường mòn trơn trượt ngoằn ngoèo xuyên qua rừng già. Dưới chân, bùn đỏ nhão nhoét ngập ngang mắt cá. Trên đầu, từng đợt phản lực gầm rú cày nát tầng không. Xa xa phía trọng điểm, những quầng lửa đỏ rực như máu liên tiếp bục lên giữa trời đêm. Mặt đất dưới chân họ thi thoảng lại bần bật rung chuyển theo những tiếng “Ầm… Ầm…” dội lại.
Cây cổ thụ oằn mình, lá rừng rơi lả tả như trút. Đại đội trưởng Bình khẽ dừng lại, ngẩng nhìn bầu trời đen kịt. “Chúng đang đánh tiếp”, anh lẩm bẩm.
Một chiến sĩ đi sau khẽ hỏi nhỏ, giọng pha chút lo âu:
– Liệu còn đường để mà san không anh?
Anh quay lại, mỉm cười kiên định:
– Hết đường thì mình lại mở đường mới.
Câu trả lời nhẹ tênh ấy như thổi một luồng hơi ấm vào giữa đêm mưa lạnh giá, khiến bước chân cả đoàn người lại thoăn thoắt dấn về phía trước.
Khoảng ba giờ sáng, đơn vị tiếp cận trọng điểm. Khung cảnh hiện ra dưới những ánh chớp đạn pháo khiến tất cả sững sờ lặng đi. Ngọn đồi xanh tươi chiều qua nay đã bị băm nát. Cây rừng tước vỏ cháy đen thui. Đất đá tảng từ trên cao phạt xuống lấp kín cả lòng đường. Chiếc cầu gỗ huyết mạch giờ chỉ còn lại vài chiếc cọc cháy nham nhở trơ trọi giữa dòng suối xiết. Gần đó, một chiếc xe vận tải trúng đạn vẫn đang cháy âm ỉ, khói đen cuộn lên hòa vào màn mưa dày đặc. Bên mép đường, mấy chiến sĩ lái xe đang gồng mình bế một đồng đội bê bết máu đặt lên cáng.
Đúng lúc ấy, tổ quan sát thổi còi xé tai:
– Máy bay!
Tiếng rít chói lói của phản lực lại giội xuống bưng bít màng nhĩ.
– Tất cả xuống hầm! – Đại đội trưởng Bình thét lớn.
Mọi người vừa kịp lao mình xuống hố tránh bom thì loạt đạn đầu tiên đã trút ràn rạt xuống mặt đất. Đất trời như bị một bàn tay khổng lồ nhấc bổng lên không trung. Sóng xung kích chèn ép lồng ngực đến nghẹt thở. Đá tảng, bùn nhão và những cành cây gãy lìa bay tung tóe rợp cả bầu trời.
Lan thu mình dưới giao thông hào, hai tay ghì chặt chiếc mũ cối đã sờn vành. Trong khoảnh khắc lóe lên của ánh chớp bom, cô ngoái nhìn sang hố cá nhân bên cạnh và bắt gặp ánh mắt của Hạnh. Giữa cái ranh giới mỏng manh của sự sống và cái chết, hai người con gái không ai thốt lên một lời. Họ chỉ nhìn sâu vào mắt nhau, khẽ gật đầu mỉm cười. Một cái gật đầu thay cho lời hứa cắn răng chịu đựng, thay cho thông điệp bình dị mà thiêng liêng nhất của tình đồng chí: “Yên tâm, mình vẫn còn đây”.
Bom vẫn trút. Hết loạt này đến loạt khác. Đất trời Trường Sơn tiếp tục quằn quại trong biển lửa. Thế nhưng, ẩn sâu dưới những giao thông hào lầy lội, tất cả những người lính áo xanh ấy đều đang nắm chặt tay cuốc. Họ biết rằng, chỉ cần tiếng bom vừa dứt, cuộc chiến thực sự của những người mở đường sẽ lại bắt đầu…
Nhiều thập kỷ trôi qua, chiến tranh đã lùi sâu vào dĩ vãng. Trên chính tọa độ lửa Cua Tay Áo năm xưa, giờ đây là một dải đường nhựa phẳng lỳ, uốn lượn hiền hòa giữa màu xanh bạt ngàn của đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ. Những chuyến xe tải, xe khách nối đuôi nhau xuôi ngược ngày đêm rộn rã.
Nhưng có lẽ, ít ai trong số những hành khách trên những chuyến xe bình yên ấy biết được rằng, chôn sâu dưới lớp nhựa đường êm ái kia là hàng ngàn hố bom đã được san lấp bằng mồ hôi, máu, nước mắt và cả tuổi thanh xuân rực rỡ nhất của lực lượng Thanh niên xung phong.
Họ là những người lính không mang quân hàm. Họ ra trận không cầm súng. Nhưng họ đã chiến đấu kiên cường bằng cuốc, bằng xẻng, bằng đôi bàn tay chai sạn và một trái tim rực lửa dũng cảm. Bởi trong những năm tháng gian lao ấy, họ thấu hiểu một chân lý tột cùng: Phía sau mỗi mét đường được thông tuyến là cả một đoàn xe lao ra tiền tuyến, là nhịp đập sinh tử của đồng đội, và là niềm tin mãnh liệt vào ngày đất nước trọn niềm vui thống nhất.
Đêm bom Trường Sơn năm ấy đã vĩnh viễn lùi xa. Nhưng ánh đèn dầu leo lét, ngoan cường của Đại đội thanh niên xung phong 44 nơi trọng điểm Cua Tay Áo thì vẫn cháy mãi, sáng rực rỡ và bất tử trong ký ức của những người đã từng gửi lại một phần đời mình nơi tuyến lửa Trường Sơn.
Bùi Văn Hoằng
