Trong cái nắng oi ả của những ngày đầu hè năm 2026, anh em trong Đoàn cựu chiến binh Trường Sơn và thanh niên xung phong địa phương chúng tôi lại có dịp trở về thăm chiến trường xưa. Lịch trình lần này đưa những mái đầu điểm bạc trở lại Đường 9, Khe Sanh, Lao Bảo và xa hơn là vùng đất bạn Nam Lào. Hành trình rộn rã tiếng cười, anh em nô nức lên đường với tâm thế háo hức, thanh xuân như ùa về, tựa những ngày sục sôi hành quân ra trận.
Vốn là người yêu văn nghệ từ thuở thanh niên, khi chuyến xe bon bon trên con Đường 9 lịch sử hướng vào Khe Sanh, tôi cất cao giọng hát bài “Bài ca Đường 9 chiến thắng” của nhạc sĩ Văn Dung cho mọi người cùng nghe. Âm vang hào hùng của năm 1971 dường như sống lại trong lồng ngực: “Khe Sanh năm xưa anh đã về đây / Non sông nơi nơi vang lên niềm vui / Nghe pháo nổ rền vang trời / Bao bốt đồn giặc tơi bời…”. Lời ca ấy làm bừng lên trong mỗi chúng tôi bao hồi ức hào hùng.
Cách thị xã Đông Hà chừng 60 cây số về phía Tây Bắc, Khe Sanh ngày trước hiện lên trong trí nhớ chúng tôi là một vùng thâm sơn cùng cốc. Rừng núi âm u, sông ngòi hiểm trở, đi lại muôn vàn khó khăn trên những con đường mòn đan xen nơi đồng bào Kinh và Vân Kiều sinh sống. Chính giữa đại ngàn ấy, bộ đội ta đã bám trụ chiến đấu, làm nên một Cứ điểm Làng Vây lẫy lừng một thời. Chúng tôi đã sống qua những năm tháng bom đạn ác liệt nhất nhờ sự cưu mang, chở che của bà con dân bản. Đi sâu về phía cuối Đường 9 là dải biên cương giáp Lào – nơi minh chứng cho tình hữu nghị thủy chung, son sắt. Bộ đội Việt Nam và Giải phóng quân Lào đã kề vai sát cánh, chung một chiến hào đánh đuổi kẻ thù Đế quốc. Tin vui thắng trận từ Đông sang Tây Trường Sơn luôn được hai nước khắc ghi tạc dạ, gắn bó keo sơn. Dẫu gian khổ, dòng Đakrông vẫn hiền hòa uốn lượn, nước chảy róc rách đêm ngày, tấu lên bản nhạc kiêu hùng mà thơ mộng của núi rừng.
“Mảnh đất thân thương hiền lành giản dị / Vẫn thơm tiếng mẹ Quảng Trị quê ta…”. Lời bài hát của nhạc sĩ Trọng Loan cất lên khiến lòng người rưng rưng, nao nao nhớ về một vùng đất kiên trung, anh dũng. Hôm nay, chiếc xe du lịch nhẹ nhàng lướt trên mặt Đường 9 trải nhựa phẳng lì, đưa đoàn tiến thẳng vào cửa khẩu Lao Bảo. Khẽ nheo mắt nhìn qua cửa kính, một bác cựu chiến binh cao tuổi trầm ngâm, rồi quay sang vỗ nhẹ vai tôi:
— Ông nhớ không… ngày xưa đường vào Lao Bảo đâu có thế này. Toàn đèo dốc, rậm rạp, anh em mình băng đèo lội suối có khi mất cả mấy ngày trời mới tới. Vậy mà nay, con đường 45 cây số từ Đông Hà vào đây, xe chạy vèo cái chưa tới một tiếng.
Bác ngừng lại một nhịp, ánh mắt xa xăm nhìn những dải đồi vun vút lùi lại phía sau, rồi chép miệng cười hiền:
— Cảnh vật thay da đổi thịt nhanh quá! Trận địa năm xưa anh em mình nếm mật nằm gai, giờ có tìm mỏi mắt cũng chẳng nhận ra nổi cái dấu tích chiến hào cũ nữa ông ạ…
Quả thực, Khe Sanh ngày nay đã khoác lên mình một tấm áo mới rực rỡ. Nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và trực tiếp là tỉnh Quảng Trị, đường vào Khe Sanh, Lao Bảo đã được mở rộng thênh thang. Những cây cầu kiên cố vươn mình vắt ngang sông Đakrông. Hai bên triền đồi, bạt ngàn cao su, cà phê, hồ tiêu xanh mướt trải dài tít tắp, tạo nên một mô hình kinh tế bền vững, mang lại no ấm cho đồng bào các dân tộc Hướng Hóa. Những nếp nhà tranh lụp xụp thuở nào nay đã nhường chỗ cho mái ngói đỏ tươi, cho những tòa nhà cao tầng khang trang, biến nơi đây thành một thị trấn sầm uất. Đặc biệt, khu thương mại Cửa khẩu Lao Bảo tấp nập khách lại qua với hàng hóa vô cùng phong phú. Cựu chiến binh hay du khách đến đây, ai cũng hân hoan chọn cho mình một vài món quà kỷ niệm, minh chứng cho một nhịp sống hòa bình đang sinh sôi nảy nở.
Thế nhưng, Quảng Trị không chỉ có sự đổi thay vươn lên mãnh liệt. Trở lại chiến trường xưa, hành trình của những người lính sẽ chẳng thể trọn vẹn nếu thiếu đi những phút giây lặng mình. Mọi người đều lần lượt bước vào Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9, Nghĩa trang Trường Sơn, đứng bên bờ sông Thạch Hãn hay lẩn khuất dưới bóng cây ở Thành Cổ Quảng Trị. Thắp nén nhang trầm quyện vào gió sương, khóe mắt những người lính già chúng tôi lại cay xè. Đồng đội của tôi đã nằm lại nơi đây, gửi trọn tuổi thanh xuân vào lòng đất mẹ để đổi lấy những cánh rừng cà phê, những con đường trải nhựa hôm nay. Các anh mãi mãi là những anh hùng bất tử của thời đại.
Tạm biệt vùng đất Khe Sanh, Hướng Hóa, bỏ lại sau lưng những địa danh từng tạc vào lịch sử như sân bay Tà Cơn, Làng Vây, Gio Linh… chuyến đi đã in một dấu ấn không thể phai mờ trong tâm khảm anh em chúng tôi. Một vùng đất Quảng Trị thân thương mà anh dũng! Dù mái đầu đã bạc, bước chân đã chậm dần khi bước qua tuổi thất thập, nhưng ngọn lửa Trường Sơn vẫn cháy mãi. Ai cũng tự nhủ phải cố gắng giữ gìn sức khỏe, để một ngày không xa lại được trở về Khe Sanh nhiều lần nữa. Đó là một miền ký ức máu và hoa, sẽ đọng mãi trong tâm hồn biết bao người và cả thế hệ hôm nay.
Lưu Sỹ Mùi
Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin tỉnh Thái Nguyên
