Nắng thu trải vàng mượt mà trên con đường đưa cháu nội đến trường dự lễ khai giảng. Không gian rộn rã bởi tiếng cười nói trong veo của trẻ nhỏ, quyện cùng âm thanh xôn xao của dòng người xe hối hả. Cháu tôi năm nay vào lớp Một. Cái tuổi vừa ngỡ ngàng, rụt rè vừa khát khao khám phá thế giới khiến đôi mắt bé thơ ánh lên niềm háo hức. Thằng bé mặc bộ đồng phục mới tinh tươm, chiếc cặp nhỏ nhắn ngay ngắn trên vai, bàn tay lũn cũn nằm trọn trong tay ông. Nhìn bóng dáng bé nhỏ tung tăng chân sáo bước qua cổng trường, lòng tôi trào dâng một niềm vui sướng khó gọi thành tên.
Ảnh internet
Sân trường hôm nay là một thảm màu rực rỡ của cờ hoa. Dòng chữ “Chào năm học mới” in trên phông nền đỏ thắm vút lên trang trọng. Những nụ cười rạng rỡ của thầy cô, tiếng học trò ríu rít gọi nhau sau kỳ nghỉ hè đan xen vào nhau tạo thành một bản hòa ca náo nức. Rồi hồi trống trường giòn giã vang lên, tiếp nối là nhịp trống ếch rộn ràng và những giai điệu trầm hùng ngân vang từ loa phát thanh, đánh thức cả một khoảng trời mùa thu.
Đứng giữa bức tranh rực rỡ ấy, ký ức của hơn nửa thế kỷ trước bỗng chốc dội về, vẹn nguyên và day dứt.
Lòng tôi chợt chùng xuống. Cũng là ngày thu tựu trường, cũng là nhịp trống gọi học trò, nhưng ngày ấy, quê hương đang oằn mình trong đạn bom đánh Mỹ. Ký ức về buổi khai giảng đầu đời chưa bao giờ phai mờ trong tâm trí tôi. Ngày ấy, không có bóng dáng người cha dắt tay đến lớp, vì cha đang mải miết hành quân vào chiến trường B. Cũng chẳng có cái ôm nấn ná của mẹ, bởi mẹ còn bám ruộng đồng lấy công điểm, gánh vác danh hiệu phụ nữ “hai giỏi”. Tôi nép mình sau vạt áo bà nội, bỡ ngỡ bước vào lớp vở lòng. Tôi nhớ như in bộ quần áo mới may bằng vải Tô Châu – món quà được chắp vá từ chiếc áo lót cha bớt lại trước ngày ra trận. Dẫu thế, thằng bé là tôi vẫn rưng rưng một niềm tự hào. Đêm trước ngày tựu trường, tôi cứ trằn trọc mãi, tay vân vê chiếc cặp sách may bằng nilon cũ đặt ngay ngắn đầu giường. Tôi dặn đi dặn lại bà và mẹ phải gọi dậy thật sớm, sợ lỡ mất khoảnh khắc thiêng liêng. Mùi hồ của lớp vải Tô Châu, mùi giấy mới thơm nức từ quyển vở kẻ ô ly chưa vương nét mực nào… tất cả tạo nên một thứ ma lực quyến rũ kỳ lạ, in sâu vào tâm khảm.
Ngày đó, cụm trường của chúng tôi nằm ngay sân kho hợp tác xã. Xung quanh chằng chịt hào giao thông chiến hào, phía sau là căn hầm chữ A tăm tối. Gian kho rộng chừng năm gian làm bằng gỗ phi lao, vốn là nơi chứa lúa, chứa khoai. Mùi ngai ngái của rơm mục, mùi ẩm mốc xộc lên cay xè đầu mũi. Ở hai gian đầu, người ta kê tạm những dãy bàn ghế gỗ mộc cho hai lớp vở lòng (tương đương lớp một bây giờ), phía ngoài là chỗ của mấy lớp đàn anh, đàn chị.
Chúng tôi không có những buổi tựu trường đông vui, rợp cờ hoa như hôm nay. Không áo trắng tinh tươm, cũng chẳng được tụ tập đông người, bởi máy bay địch có thể xé toạc bầu trời và dội bom xuống bất cứ lúc nào.
Tôi vẫn nhớ mãi không khí tĩnh lặng đến nghẹt thở của buổi sáng năm ấy. Học sinh tập trung chớp nhoáng theo vị trí quy định. Thầy giáo phụ trách đứng lên tuyên bố lý do. Lời khai mạc vang lên giữa một không gian vừa háo hức, vừa thấp thỏm lo âu. Chẳng có nhịp trống dài giục giã, chẳng có cờ hoa hay những tiết mục văn nghệ tưng bừng. Vừa giao xong nhiệm vụ năm học, các lớp lớn lập tức tản nhanh về khu vực của mình, chúng tôi cũng vội vã chui vào lớp để phòng máy bay địch.
Lớp học ngày ấy nằm rải rác khắp nơi, khi thì nương náu trong căn nhà dân xơ xác, lúc lại ẩn dưới mái tranh đơn sơ doanh trại bộ đội để lại. Mỗi lần còi báo động ré lên, thầy trò lại vội vã bỏ sách vở, lao xuống hầm trú ẩn. Tiếng bom có thể làm rung chuyển mặt đất, găm mảnh văng vào những thân cây phi lao bật gốc, nhưng chưa bao giờ làm tắt đi ánh sáng từ những đôi mắt khát chữ của chúng tôi. Bởi sâu thẳm trong lòng mỗi đứa trẻ ngày ấy, niềm hạnh phúc lớn lao nhất là còn được đi học, được có thầy, có bạn giữa những tháng ngày đất nước đạn bom.
Thời gian đã phủ lớp bụi mờ lên vạn vật, nhưng cứ mỗi độ heo may xôn xao qua vạt lá, cái không khí nồng nàn của buổi tựu trường xưa lại cựa mình thức giấc. Trải qua những thăng trầm vội vã của cuộc đời, tôi mới thấm thía rằng: Ngày khai trường tuổi thơ chính là chiếc neo giữ cho tâm hồn ta được trong trẻo, để mỗi khi thu về, tim lại thổn thức một nhịp đập êm đềm về mái lá trường xưa.
Tiếng ríu rít của đám học trò kéo tôi về lại với thực tại. Nhìn cháu hòa vào biển người áo trắng, tôi thấy khóe mắt mình cay cay. Một niềm vui đến nghẹn lòng trào dâng. Tôi mừng vì cháu được sinh ra trong hòa bình, được tự do tung tăng dưới ngôi trường khang trang, được nuôi dưỡng những ước mơ mà thế hệ chúng tôi ngày trước có đánh đổi bằng máu xương cũng chỉ dám ước ao trong những giấc mơ vội dưới hầm chữ A.
Tiếng trống trường lại điểm nhịp báo hiệu giờ vào lớp. “Tùng… Tùng… Tùng…”. Âm thanh rền vang, mạnh mẽ vút lên nền trời xanh thẳm. Ngay giây phút ấy, tôi nghe thấy tiếng trống của hiện tại đang dội vào ký ức, gọi thức dậy tiếng gõ mõ, tiếng kẻng báo động của một thời hoa lửa. Hai âm thanh của hai thời đại, của chiến tranh và hòa bình, bỗng chốc đan cài, hòa quyện vào nhau, nối liền hai thế hệ.
Tôi khẽ siết nhẹ bàn tay bé nhỏ của cháu.
Một năm học mới đã bắt đầu.
Một thế hệ mới đang rạng rỡ lớn lên.
Và phía sau tiếng trống bình yên hôm nay, là máu xương, là tuổi trẻ của một thời cha ông chưa bao giờ bị lãng quên.
Nguyễn Đại Duẫn
Hội viên Hội VHNT Trường Sơn – Quảng Trị
