Những ngày cuối tháng Bảy, khi cơn mưa rào vừa gội vợi đi cái nắng gắt của vùng miền Đông, chúng tôi tìm về thôn Bù Na (xã Nghĩa Trung, thành phố Đồng Nai). Nơi đây có một người cựu thanh niên xung phong vẫn đang viết tiếp bản hùng ca của đời mình giữa thời bình bằng ý chí vượt khó và một trái tim nhân ái trọn vẹn: ông Đặng Văn Đoàn.
Ký ức gửi lại đại ngàn
Trong căn nhà khang trang, ấm áp, người cựu binh sinh năm 1955 khẽ châm tuần trà, thả ánh nhìn xa xăm về những tháng năm tuổi trẻ. Tháng 5/1976, khi đất nước vừa bước qua khói lửa chiến tranh, chàng thanh niên Đặng Văn Đoàn rời quê hương Tịnh Minh (Sơn Tịnh, Quảng Ngãi) tình nguyện gia nhập lực lượng dân công hỏa tuyến, ngược lên đại ngàn Tây Nguyên. Điểm dừng chân của ông và đồng đội thuộc Tổng đội Thanh niên xung phong Quảng Ngãi là vùng biên giới heo hút ở huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum. Nhiệm vụ của họ khi ấy là rà phá bom mìn, hồi sinh những vạt rừng cháy sém và đánh thức vùng đất chết để đón người dân đi xây dựng kinh tế mới.
Gần ba năm bám trụ nơi bìa rừng, cái đói, cái rét và những cơn sốt rét rừng tàn khốc thử thách sức chịu đựng của con người đến tận cùng. Làn da tái bủng, mái tóc xanh dày của những cô gái, chàng trai tuổi mười tám, đôi mươi cứ thế rụng dần theo từng cơn rét run bần bật. Thế nhưng, giữa chốn thâm sơn cùng cốc ấy, chưa một ai chùn bước.
“Lời Bác Hồ căn dặn năm xưa: ‘Đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên làm’ đã ăn sâu vào máu thịt chúng tôi. Những lúc gian nan nhất, anh em chỉ biết nhìn nhau, lấy niềm tin ngày mai tươi sáng làm ngọn lửa sưởi ấm để bước tiếp”, ông Đoàn bồi hồi nhớ lại.
Mặt trận mới không tiếng súng
Năm 1979, ông trở về quê hương. Đất đai cằn cỗi, mấy sào ruộng nước dẫu có đổ bao mồ hôi cũng chẳng đủ đắp đổi qua ngày. Không cam chịu cảnh đói nghèo dai dẳng, bản lĩnh của người cựu thanh niên xung phong một lần nữa thôi thúc ông nhổ neo. Ông đưa vợ con dắt díu nhau vào Bình Phước lập nghiệp.
Những ngày đầu trên vùng đất mới, để bám trụ, vợ chồng ông phải đi làm thuê gặt mướn cho các nhà vườn. Khi bóng tối buông xuống, thay vì ngả lưng sau một ngày rã rời, ông lại chong đèn thức thâu đêm bên bễ lò rèn lửa đỏ. Có những đêm đông sương lạnh buốt, một mình ông cởi trần quai búa. Tiếng đe búa chát chúa vang lên xé toạc màn đêm, từng giọt mồ hôi mặn chát rơi xèo xuống thanh sắt đang đỏ rực. Trong ánh lửa bập bùng ấy, người ta thấy hắt lên gương mặt hốc hác nhưng ánh mắt lại sắc lẹm, kiên định một ý chí không đầu hàng số phận.
Những lưỡi cuốc, con dao, chiếc rựa, rập rạp dưới nhát búa quai chí mạng của người cựu binh không chỉ sắc bén mà còn vô cùng bền bỉ. Tiếng lành đồn xa, cái lò rèn nhỏ xíu lợp tạm bợ của gia đình bỗng trở thành địa chỉ tin cậy của bà con khắp vùng. Khi cây cao su bắt đầu phủ xanh đất đỏ, ông lại tự mày mò rèn dao cạo mủ, rồi học thêm nghề hàn để mở rộng mưu sinh.
Ông Đặng Văn Đoàn tại vườn cao su 17 năm tuổi của gia đình mình.
Tích tiểu thành đại, từ túp lều tạm bợ, vợ chồng ông cất được căn nhà cấp bốn, rồi mạnh dạn bước sang kinh doanh vật tư nông nghiệp, kim khí điện máy và vật liệu xây dựng. Đến nay, cơ ngơi của gia đình đã là một hình mẫu vươn lên đáng nể với 2 hecta cao su 17 năm tuổi đang kỳ cho mủ, sở hữu dàn xe hơi và một chiếc xe cứu hộ chuyên dụng để phục vụ cộng đồng.
Nhịp đập của lòng nhân ái
Thành công trên thương trường không làm chai sạn tâm hồn người lính. Ngược lại, những năm tháng nếm mật nằm gai đã hun đúc trong ông một sự thấu cảm sâu sắc, đong đầy nghĩa tình đồng đội với những kiếp người không may mắn.
Ông Lê Thanh Hùng – Ủy viên Ban Chấp hành Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ thành phố Đồng Nai – chia sẻ: “Bất kể là đợt vận động quyên góp xây nhà Nghĩa tình đồng đội, thăm hỏi Mẹ Việt Nam anh hùng, hay hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam, ông Đoàn luôn là người tiên phong ủng hộ. Ông làm từ thiện không phải để lấy tiếng, mà làm bằng cái tâm của một người từng đi qua gian khó”.
Cựu TNXP Đặng Văn Đoàn (người đứng) đang trao quà cho hội viên khó khăn
Đặc biệt, chiếc xe cứu hộ của gia đình từ lâu đã trở thành “ân nhân” của biết bao người trên tuyến quốc lộ 14 và các trục đường dân sinh. Hễ có tiếng chuông điện thoại reo, dù là nửa đêm gà gáy hay mưa gió bão bùng, ông Đoàn đều lập tức lên đường.
Đặng Văn Đoàn đi xe hơi vào thăm vườn cao su của gia đình
Ông nhớ nhất một đêm mưa tầm tã cuối năm, tiếng điện thoại réo lên đầy hoảng loạn. Một gia đình công nhân gặp nạn trên đường về quê ăn Tết. Khi ông đánh xe cứu hộ tới nơi, đồ đạc văng tung tóe, tiếng trẻ con khóc thét giữa mưa lạnh. Đưa được họ đến cơ sở sửa chữa an toàn, người chồng bấu chặt lấy tay ông, dúi vào xấp tiền lẻ ướt sũng. Ông gạt đi, quay mặt giấu giọt nước mắt chực trào: “Cất đi mà lo thuốc thang cho cháu, anh em mình thoát chết là mừng rồi, tuyệt đối tôi không nhận tiền công cán hay xăng dầu gì đâu”. Đêm ấy, ông lái xe về mà lòng nhẹ bẫng.
Những cống hiến thầm lặng mà bền bỉ ấy đã mang về cho ông nhiều sự ghi nhận cao quý. Nhân kỷ niệm 76 năm ngày truyền thống lực lượng TNXP Việt Nam (15/7/1950 – 15/7/2026), ông vinh dự được Trung ương Hội cựu TNXP Việt Nam tặng Huy hiệu “Cựu TNXP làm theo lời Bác” và được Hội truyền thống Trường Sơn – Đường Hồ Chí Minh Việt Nam tặng Kỷ niệm chương. Nhưng có lẽ, phần thưởng lớn nhất với cựu TNXP Đặng Văn Đoàn chính là sự kính trọng, tin yêu của đồng đội và bà con lối xóm dành cho một nhân cách lớn, một chất “vàng mười” đã được thử lửa trọn vẹn qua cả thời chiến lẫn thời bình.
Duy Hiến
